ping Raoul bjorkenheim
ping Raoul bjorkenheim

Raoul Björkenheim & Paal Nilssen-Love – PING

Dwaj muzycy bez żadnej asekuracji

W jazzowym zespole kontrabas potrafi dokonywać rzeczy niemal dyplomatycznych: godzi melodyczne ambicje solisty z uporem perkusji, przypomina o pulsie, kiedy pozostali wolą o nim zapomnieć. Raoul Björkenheim i Paal Nilssen-Love znają te korzyści doskonale. Przez lata korzystali z nich w Scorch Trio, wspólnie z Ingebrigtem Håkerem Flatenem. Na „PING” zostają sami, a brak trzeciego instrumentu bynajmniej nie prowadzi do ascetycznej, przejrzystej muzyki. Przeciwnie: gitara raz próbuje narzucić rytm, raz rozpuszcza go w przesterowanym szmerze, podczas gdy perkusja z równą swobodą podejmuje temat, podważa go lub pozwala mu opaść. Największą osobliwością tego duetu nie jest brak basisty, lecz brak stałego podziału obowiązków.

To spotkanie ma historię dłuższą od niejednego zespołu. W rozmowie z fińskim „Riffi” Björkenheim wspominał początki współpracy z Norwegiem niemal z rozbawionym niedowierzaniem: tak trudno było nadążyć za jego energią i liczbą pomysłów. Nilssen-Love z kolei przyrównywał ich pierwszą wspólną sesję do hipotetycznego spotkania Sonny’ego Sharrocka, Jimmy’ego Garrisona i Elvina Jonesa. W tej anegdocie jest coś więcej niż imponująca wyliczanka nazwisk. Sharrockowska ostrość gitary, rytmiczna nieustępliwość i nieufność wobec eleganckiego, przewidywalnego jazzu od dawna należą do wspólnego języka muzyków. Tyle że język, którym obaj władają po ćwierćwieczu znajomości, nie potrzebuje już nieustannego podnoszenia głosu.

Riff pojawia się i zmienia zdanie

W „Ping Pung” nie ma uprzejmego wprowadzenia. Perkusyjne talerze i ruchliwe figury gitarowe tworzą od razu gęstą sieć akcentów, jak gdyby ktoś uruchomił nagranie w środku trwającej już wymiany. Björkenheim ociera się o funkowe frazowanie, następnie wydobywa ze strun serię krótkich, natarczywie powtarzanych dźwięków, by za moment zrezygnować z wyraźnego konturu na rzecz elektrycznej chropowatości. Interesująca jest nie sama rozpiętość tych brzmień, lecz reakcja partnera. Nilssen-Love nie cementuje riffu regularnym akompaniamentem; jego puls porusza się razem z gitarą, chwilami jak komentarz, chwilami jak prowokacja. To zasadnicza różnica między muzykiem, który po prostu dotrzymuje kroku, a takim, który potrafi zmienić kierunek marszu.

W „Some Say” gra ta zostaje odwrócona. Gitarowe akordy o niemal rockowej masie sąsiadują z dźwiękami wymykającymi się wygodnej klasyfikacji wysokościowej, natomiast perkusja podchwytuje zmiany gitarowego akcentowania, zamiast przykrywać je jednolitym rytmem. Z takich mikroprzesunięć rodzi się coś, czego nie da się sprowadzić do popisu dwóch wirtuozów. Björkenheim potrafi zainicjować zdarzenie, lecz jego ostateczny sens zależy od tego, co zrobi z nim Nilssen-Love. W rozmowie dla Bandcamp Daily perkusista opowiadał o myśleniu w kategoriach dodawania i odejmowania elementów, nawet wtedy, gdy gra już trwa. Ten sposób pracy dobrze wyjaśnia, dlaczego na „PING” intensywność nie musi oznaczać bezustannego mnożenia uderzeń.

Właśnie dlatego płyty nie należy mierzyć miarą liczby efektownych zwrotów. „Not” w niespełna trzech minutach mieści niemal małą kolekcję pomysłów: tykanie przywodzące na myśl mechanizm zegara, szorstkie odgłosy strun, zmianę perkusyjnych artykulacji, perkusjonalia o drewnianym, suchym ataku. Poszczególne epizody nie próbują tworzyć tradycyjnej narracji, w której kolejny temat logicznie wynika z poprzedniego. Ważniejszy okazuje się refleks wykonawców oraz ich skłonność do podążania za chwilowym odkryciem. Jest w tym dziecięca ciekawość brzmienia, ale i pewna krytyczna zagadka: czy każde odkrycie zasługuje na osobny rozdział, skoro żadne nie musi wrócić? Ta wątpliwość nie przekreśla utworu; wyznacza jedynie granicę pomiędzy fascynującą zmiennością a muzyką, która mogłaby zyskać na dłuższym rozwijaniu jednego pomysłu.

Między Sonny’m Sharrockiem a niemal ludową kantyleną

Björkenheim ma szczególny dar wydobywania z gitary jej niegrzecznej historii. „Cutting Strings” przywodzi na myśl ekspresjonistyczne granie Sonny’ego Sharrocka, u którego nasycony dźwięk i gwałtowna artykulacja nie były ozdobą improwizacji, lecz sposobem nadania jej niemal cielesnego ciężaru. Na „PING” rockowa dosadność nie oznacza jednak kapitulacji wobec prostego riffu. Muzyk potrafi błyskawicznie porzucić jego pewność na rzecz bardziej niejednoznacznej faktury. Źródłem napięcia staje się sama możliwość, że spod szorstkiej powierzchni wyłoni się melodia — albo że pojawi się tylko po to, by po chwili zniknąć.

Świetnie pokazuje to „Broke But Not Shy”. Przez moment utwór zdaje się przyjmować bardziej rozpoznawalny, niemal piosenkowy bieg, po czym perkusyjne przesunięcia i zmiany artykulacji rozbijają obietnicę wygodnego ciągu dalszego. W tej krótkotrwałej stabilizacji tkwi istota pomysłu: muzycy nie odrzucają formy dlatego, że nie potrafią jej zbudować, tylko traktują ją jako jedną z wielu dróg. To jednak także miejsce, w którym można postawić albumowi wymagające pytanie. Jeżeli każda obiecująca figura ma prawo rozpaść się równie szybko, co się pojawiła, to czy słuchacz otrzymuje wystarczająco dużo czasu, aby rozpoznać jej indywidualny charakter? Nie chodzi o tęsknotę za refrenem. Chodzi o różnicę między frazą, która coś zmienia, a frazą, która jedynie ustępuje miejsca następnej.

Odpowiedź przychodzi nieoczekiwanie z najbardziej oszczędnych fragmentów. W „Shepherd Shuffle” gitara przybiera barwę kojarzącą się z wiolonczelą; wokół niej krążą delikatniejsze harmoniczne i lekkie gesty perkusyjne. Można tu odnaleźć odległe echo północnego folkloru, ale byłoby nadużyciem dopatrywać się konkretnego ludowego cytatu. Istotniejsza jest zmiana skali: po zderzeniach riffów i chropowatych dźwięków muzyka zaczyna ważyć pojedyncze artykulacje. Podobną cierpliwość przynosi „Loki”, gdzie gitarowe flażolety i drobne perkusyjne odgłosy pozostawiają pomiędzy sobą więcej powietrza. W takich momentach pauza nie jest pustką. Daje każdemu kolejnemu gestowi większą siłę oddziaływania.

Wolność, która zna cenę własnej energii

Na tym tle „Raptor” jawi się jako szczególnie przekonujący przykład formotwórczej współpracy. Z rockowo zabarwionej aktywności tomów i talerzy oraz krótkich gitarowych motywów wyrasta coraz wyraźniejszy puls, a muzyka zaczyna zbliżać się do czegoś na kształt zwartej kompozycji. Pojawiają się także zwroty melodyczne kojarzące się z modalnym, niemal folkowym idiomem. Nie dlatego, że duet nagle postanawia zagrać tradycyjny temat; raczej dlatego, że wspólnie utrzymywany kierunek pozwala dostrzec zależności między wcześniej swobodnymi gestami. To ważny kontrapunkt wobec „Not”. Improwizacja okazuje się tu nie przeciwieństwem formy, lecz sposobem jej doraźnego wypracowania.

W finałowym „Crosspulse” ciężar przesuwa się ku gwałtowniejszej kulminacji. Bardziej skupiona artykulacja werbla ustępuje miejsca gęstszym gitarowym nawarstwieniom, a perkusja odpowiada z całą swoją fizyczną siłą. Oczywiście ekspresyjna eksplozja nie jest w tej tradycji niczym nowym. Jej znaczenie zmienia jednak obecność „Loki” czy „Shepherd Shuffle”: duet wcześniej dowiódł, że nie musi grać głośniej, aby powiedzieć więcej. W relacji LMF z belgradzkiego koncertu jego Large Unit rozmach Norwega wspierał cały wieloosobowy aparat wykonawczy. W dwuosobowym składzie nie ma takiego zaplecza: każde zagęszczenie natychmiast wpływa na przestrzeń pozostawioną gitarze. Za rejestrację, miks i mastering odpowiada Juho Luukkainen, którego realizacja obejmuje zarówno drobne perkusyjne szczegóły, jak i ostre, masywne spiętrzenia.

Nieprzypadkowe są także okoliczności powstania materiału. W grudniu 2021 roku Björkenheim i Nilssen-Love wystąpili przed publicznością, której dopiero na miejscu ujawniono nazwiska wykonawców. Działo się to w sali bankietowej dawnej stadniny w Vantaa; następnego dnia duet nagrał „PING” w helsińskiej Kaapelitehdas. Album ukazał się dopiero 30 października 2026 roku nakładem We Jazz Records. Niemal pięcioletni odstęp między sesją a premierą nie wymaga dopisywania legendy o odnalezionych taśmach. Ciekawsze jest coś innego: zapis spotkania dwóch instrumentalistów, którzy znają wzajemne przyzwyczajenia, a mimo to nadal potrafią się nimi zaskakiwać.

„PING” nie przynosi nowego słownika free jazzu, improwizowanego rocka ani gitarowego noise’u. Nie musi. Jego siła polega na tym, jak zręcznie dwaj muzycy odmieniają już znane środki przez przypadki własnego temperamentu. Są chwile, w których pomysł ustępuje następnemu zbyt ochoczo i szkoda, że nie otrzymuje bardziej rozbudowanego dalszego ciągu. Znacznie częściej jednak spontaniczność zostaje podparta doświadczeniem: perkusja nie służy gitarze, gitara nie walczy z perkusją, a obie partie zyskują coś, czego osobno nie byłyby w stanie wytworzyć. Prawdziwym osiągnięciem nie jest więc widowiskowa niezależność każdego z wykonawców, lecz to, jak wiele potrafią wspólnie stworzyć, nie odbierając sobie prawa do sprzeciwu. Żaden nie musi mieć ostatniego słowa — i właśnie dlatego obaj mają tak dużo do powiedzenia.

ping Raoul bjorkenheim

ping Raoul bjorkenheim
Raoul Björkenheim & Paal Nilssen-Love – PING
Tracklista: 1. Ping Pung – 6:10 • 2. Not – 2:59 • 3. Cutting Strings – 4:17 • 4. Broke But Not Shy – 6:08 • 5. Some Say – 4:22 • 6. Shepherd Shuffle – 2:33 • 7. Raptor – 4:45 • 8. Loki – 3:29 • 9. Crosspulse – 4:08 • Skład: Raoul Björkenheim – gitara, Paal Nilssen-Love – perkusja • Kompozycje: Raoul Björkenheim i Paal Nilssen-Love • Realizacja nagrania, miks i mastering: Juho Luukkainen • Producent wykonawczy, projekt graficzny: Matti Nives • Nagranie: Helsinki, Kaapelitehdas, grudzień 2021 • Wytwórnia: We Jazz Records • Data premiery: 30 października 2026 • Rok: 2026 • Rodzaj: album studyjny • Czas: 38:51 • Utwory: 9 • Formaty: LP, CD, digital • Numery katalogowe: WJLP87 / WJCD87
WIZJA ARTYSTYCZNA
7.2
SPÓJNOŚĆ ALBUMU
6.1
BRZMIENIE I PRODUKCJA
7.1
INTERPRETACJA I WYKONANIE
7.9
ARANŻACJE I ŚWIADOMOŚĆ FORMY
6
MELODYKA I MOTYWY
5
ZAPAMIĘTYWALNOŚĆ
5.7
ODDZIAŁYWANIE EMOCJONALNE
6
SIŁA WYRAZU
7.6
ORYGINALNOŚĆ
6
EFEKT POWROTU
5.3
OCENA CZYTELNIKÓW0 Votes
0
6.4
OCENA