Wielka moc, krótka pamięć
Komutator odpowiada w silniku elektrycznym za przełączanie prądu w uzwojeniach wirnika, umożliwiając jego nieprzerwany obrót. Trudno o trafniejszego patrona muzyki, która przez czterdzieści trzy minuty niemal bezustannie wprawia słuchacza w ruch, choć chwilami zdaje się zapominać, dokąd właściwie zmierza. Trzynaście lat po debiutanckim Mental Sadism kwartet z Ozimka wraca z albumem We Don’t Owe You Anything, demonstrując kondycję, której mogłaby pozazdrościć niejedna znacznie młodsza formacja. Metalowa maszyna pracuje na pełnych obrotach. Pozostaje sprawdzić, czy oprócz wysokiego momentu obrotowego ma również coś do powiedzenia.
Już w The Doom We Crave KomutatoR daje do zrozumienia, że trzynastoletnia przerwa nie spowodowała erozji metalowego temperamentu. Gitary Michała „Kindera” Kowalskiego i Maćka Zalasińskiego operują ciężkimi, rytmicznie zwartymi figurami, Andrzej Halupczok z imponującą werwą napędza sekcję, a Jacek Zema wykrzykuje swoje pretensje do świata z przekonaniem człowieka, który właśnie otrzymał rachunek za cudze grzechy. Największym atutem albumu jest jego niemal zwierzęca energia, wsparta wykonawczą dyscypliną i wyjątkowo sprawną organizacją rytmu. Muzycy potrafią wykrzesać z dobrze znanych metalowych patentów agresję, która nie wymaga ani nostalgicznych usprawiedliwień, ani marketingowych zapewnień o bezkompromisowości.
Metalurgia stosowana, czyli od Testament do Acid Drinkers
Stylistycznie KomutatoR lokuje się w tej części thrashowego uniwersum, która w latach dziewięćdziesiątych odkryła, że zwolnienie tempa może być równie zabójcze jak kolejny wyścig gitarzystów z perkusistą. Słychać pokrewieństwo z Testament z okresu The Gathering, z ciężarem charakterystycznym dla The Law Exhorder, a także z bardziej groove’ową naturą Machine Head. Riffy często przyjmują postać krótkich, agresywnie akcentowanych figur, których siła zależy od precyzyjnej współpracy gitar z bębnami. Halupczok nadaje im odpowiednią bezwładność: kiedy muzyka przyspiesza, zyskuje thrashową gwałtowność; kiedy zwalnia, ciężar zaczyna pracować niemal niezależnie od prędkości.
W tym rytmicznym sposobie organizowania agresji dostrzegam również powinowactwo z DevilDriver z okresu The Fury of Our Maker’s Hand i The Last Kind Words. Podobnie ciężkie gitarowe figury, mocna artykulacja i wokal napierający na instrumentalną konstrukcję. Amerykanie chętniej jednak korzystali z melodyki deathmetalowej, która nadawała poszczególnym kompozycjom wyraźniejsze kontury. U KomutatoR pierwszeństwo niemal zawsze ma riffowa motoryka.
Najbardziej swojskie skojarzenie prowadzi mnie jednak do Acid Drinkers i znakomitego Verses of Steel. Podobna żywiołowość, upodobanie do rytmicznych szarpnięć i gitarowej brutalności. Różnica tkwi w temperamencie. Poznaniacy, napędzani perkusyjną fantazją Ślimaka, potrafili w samym środku thrashowej jatki urządzić stylistyczną libację z udziałem punka, bluesa i crossoveru. KomutatoR jest bardziej zasadniczy, jakby po wejściu do studia wszyscy podpisali regulamin zakazujący niepotrzebnych ekstrawagancji. Efekt bywa imponujący, chociaż niekiedy tęsknię za odrobiną kwasożłopowej nieobliczalności.
Riffy na kilogramy, melodie na receptę
Najbardziej bezpośrednio działa dwuminutowy Let It Bomb, utwór o konstrukcji awantury, która kończy się, zanim ktokolwiek zdąży ustalić jej przyczynę. Kompozycyjna zwięzłość znakomicie służy muzykom: agresja nie potrzebuje rozbudowanej argumentacji, a rytmiczny impet zachowuje naturalną świeżość. To materiał o wręcz koncertowym potencjale, stworzony dla publiczności traktującej pogo jako pełnoprawny środek komunikacji międzyludzkiej.
Znacznie dłuższy Inhuman Resources odsłania bardziej ambitne oblicze grupy. Ponad sześć minut ciężkiego, nowoczesnego thrashu, urozmaicanego zmianami rytmicznego nacisku i agresywną ekspresją wokalną. Gościnny udział Szczepana Inglota dodatkowo zaostrza charakter kompozycji. Jednocześnie właśnie przy bardziej rozbudowanych formach zaczyna ujawniać się największy niedostatek albumu: poszczególne riffy imponują sprawnością i siłą, ale stosunkowo niewiele z nich posiada naprawdę rozpoznawalną osobowość.
Oczywiście thrash metal nie musi produkować melodii do gwizdania podczas porannej toalety. Wystarczy przypomnieć Walk Pantery, gdzie kilka dźwięków i charakterystyczne rytmiczne kołysanie tworzą temat trudny do pomylenia z czymkolwiek innym. Albo Davidian Machine Head, którego podstawowy riff działa niemal jak muzyczny odcisk palca. U KomutatoR pomysłów gitarowych jest zatrzęsienie, lecz ich indywidualne rysy często giną w podobnej artykulacji i intensywności kolejnych fragmentów. Muzycy znakomicie opanowali sztukę wyprowadzania ciosów, gorzej wychodzi im nadawanie każdemu z nich własnego charakteru. W rezultacie pamięć przechowuje przede wszystkim ogólne wrażenie brutalności, znacznie słabiej konkretne motywy.
Chwila oddechu w zakładzie przemysłowym
Na szczęście KomutatoR nie zamierza przez cały album testować wyłącznie odporności ludzkich kręgów szyjnych. Instrumentalna Metathesiophobia, wzbogacona samplami Wojciecha Kostrzewy z Asgaard, wprowadza atmosferyczne odstępstwo od dominującej agresji. Kompozycja może sprawiać wrażenie nieco obcego organizmu w tej stalowej konstrukcji, ale jej obecność uważam za uzasadnioną. W muzyce o podobnym natężeniu nawet chwilowa zmiana faktury pozwala odzyskać wrażliwość na kontrast. Zresztą trudno przez czterdzieści minut krzyczeć słuchaczowi do ucha, oczekując, że ostatnie zdanie zrobi na nim większe wrażenie niż pierwsze.
Ciekawie wypada również Watch Beauty Die z gościnną solówką Jacka Hiro ze Sceptic. Jego udział wprowadza bardziej solistyczny pierwiastek, pozwalający gitarze na moment wyłamać się z rytmicznego rygoru. Z kolei Monster, dzięki większemu znaczeniu melodii i obecności czystych partii wokalnych, pokazuje, że Zema potrafi zaoferować znacznie więcej niż efektowną ekspresję gniewu. Kontrast między ciężarem instrumentalnym a melodyczniejszym prowadzeniem głosu zwiększa wyrazistość kompozycji. Podobny mechanizm z powodzeniem wykorzystywał Machine Head na The Blackening, gdzie rozbudowane formy zachowywały własną dramaturgię dzięki powracającym tematom i wokalnym przełamaniom.
Ostatecznym sprawdzianem możliwości grupy pozostaje utwór tytułowy. We Don’t Owe You Anything korzysta z bardziej rozbudowanego wachlarza środków, zestawiając ostre gitarowe figury ze zwolnieniami, zmianami faktury i odmiennymi sposobami prowadzenia wokalu. Ciężar nie utrzymuje się już wyłącznie dzięki nieprzerwanemu naciskowi. Muzyka potrafi się cofnąć, nabrać oddechu i ponownie uderzyć. W takich momentach KomutatoR ujawnia kompozytorską wyobraźnię, która zasługiwałaby na częstsze dopuszczanie do głosu.
Przemysł ciężki, produkcja nowoczesna
Brzmieniowo album prezentuje się solidnie. Materiał powstawał w Heinrich House Studio i Turnia Studio, a za reamping gitar, miks oraz mastering odpowiadał Filip „Heinrich” Hałucha. Produkcja zapewnia muzyce odpowiednią masę i klarowność. Poszczególne instrumenty zachowują czytelność mimo intensywnego przesterowania, a sekcja rytmiczna otrzymuje należycie eksponowane miejsce. Pewien niedosyt pozostawia natomiast podobny poziom brzmieniowego nacisku utrzymywany przez znaczną część materiału. Rytmiczna dynamika jest imponująca, lecz nie zawsze towarzyszy jej równie przekonujące różnicowanie intensywności poszczególnych fragmentów. W tej estetyce czasami przydałoby się mniej akustycznej muskulatury, a więcej przestrzeni na jej demonstrację.
Interesujący jest również społeczny wymiar wydawnictwa. Teksty poruszają kwestie dehumanizacji, manipulacji prawdą i samodestrukcyjnych mechanizmów współczesnej cywilizacji. Inhuman Resources stanowi szczególnie zjadliwą modyfikację korporacyjnego słownika. Wystarczy jeden przymiotnik, żeby dział zasobów ludzkich przeobraził się w instytucję, której działalnością mogłaby zainteresować się Amnesty International. W kontekście współczesnego rynku pracy dowcip wydaje się niepokojąco bliski rzeczywistości.
Co znamienne, album nie powstawał jako starannie zaplanowane dzieło konceptualne. Jak muzycy wyjaśnili w rozmowie dotyczącej nowego wydawnictwa, jego tematyczna spójność wyłoniła się naturalnie podczas pracy. Kowalski przygotował podstawy kompozycyjne, Halupczok współtworzył aranżacje, a kolejne pomysły rozwijano zespołowo. Zresztą nawet reaktywacja KomutatoR rozpoczęła się od wspólnej próby, bez wielkich deklaracji i rozbudowanych planów. Taka spontaniczność znakomicie pasuje do muzyki, której największa siła tkwi w bezpośredniej ekspresji.
Obroty wysokie, ślad umiarkowany
We Don’t Owe You Anything jest powrotem udanym, chwilami imponującym. KomutatoR prezentuje znakomitą kondycję wykonawczą, wyrazisty temperament i doskonałą orientację w metalowej tradycji. Halupczok napędza muzykę z ogromną werwą, gitarzyści operują ciężarem z godną podziwu swobodą, a Zema nadaje całości odpowiednio nieprzyjazny charakter. Na koncertach podobny zestaw właściwości może okazać się wręcz zabójczy.
Kompozytorsko pozostaje jednak niedosyt. Zespół bez trudu wytwarza potężną energię, znacznie rzadziej potrafi nadać jej formę, która przetrwa dłużej niż sam odsłuch. Nie potrzebuje większej brutalności, technicznego popisu ani kolejnych riffowych komplikacji. Przydałoby mu się za to nieco więcej selektywności i odwagi w rozwijaniu tych motywów, które rzeczywiście mają coś do powiedzenia.
Po wszystkim zostaje solidnie przetrzepany kark i nieco rozczarowana pamięć. Pierwszy domaga się natychmiastowej powtórki. Druga próbuje sobie przypomnieć, czego właściwie miałaby słuchać.
