Pieprzeni romantycy na jedno kopyto
Gdyby Kings of Leon rozliczali się z każdej niepotrzebnie przeciągniętej zwrotki, ich dziesiąty album mógłby mieć kłopoty z płynnością finansową. Na O My Beloved czterominutowe piosenki potrafią sprawiać wrażenie sześciominutowych, refreny nie kwapią się do pozostania w pamięci, a aranżacje wykazują zadziwiającą odporność na wszelkie przejawy muzycznego nieposłuszeństwa. Caleb Followill śpiewa o miłości, rodzinie, dzieciństwie i przemijaniu, jakby właśnie odkrył, że poza trasami koncertowymi istnieje jeszcze jakieś życie. Jego krewni przygrywają mu z taką delikatnością, jakby od nieostrożnie uderzonego werbla mogła pęknąć porcelana. I cóż ja mam z tym wszystkim zrobić? Prawdę powiedziawszy, najchętniej włączyć jeszcze raz. Oto osobliwy przypadek albumu, którego niemal wszystkie słabości potrafię nazwać, a mimo to nie mam najmniejszej ochoty się go pozbywać.
Pieprzeni romantycy. Kto by pomyślał, że dawni chłopcy z Tennessee, niegdyś z upodobaniem rozrabiający pomiędzy garażowym rockiem, południową zadziornością i stadionową megalomanią, tak ochoczo zamienią gitarową awanturę na korespondencję uczuciową. Na szczęście nie jest to kolejna rozpaczliwa próba odtworzenia czasów Only by the Night. Zespół przestał zabiegać o refreny, które miałyby udźwignąć kilkadziesiąt tysięcy gardeł, i zainteresował się piosenką jako bardziej prywatną formą wypowiedzi. Gdzieś pomiędzy country-rockiem, folkową prostotą a łagodnym bluesem odnalazł brzmienie przyjemne, ciepłe i rozpoznawalne. Problem w tym, że kiedy już odnalazł, najwyraźniej uznał dalsze poszukiwania za niepotrzebny wysiłek.
Miłość, kanapa i rehabilitacja rockowego ego
Okoliczności powstania albumu doskonale nadają się do humorystycznego przypisu w biografii zespołu. Caleb Followill, podczas zabawy z dziećmi, próbował przeskoczyć kanapę i doznał poważnej kontuzji stopy. Jak wyjaśniał w rozmowie dla SPIN, przymusowa przerwa od koncertowania skierowała jego uwagę ku gitarze akustycznej i znacznie bardziej osobistemu komponowaniu. Historia z rodzaju tych, w których rockowy bohater po latach triumfalnych pojedynków ze światem zostaje pokonany przez wyposażenie własnego salonu. Tyle że konsekwencje okazały się artystycznie istotne. Powstało My Whole World, a wraz z nim zmieniła się koncepcja całego wydawnictwa.
W wywiadzie dla NME Caleb przyznawał również, że śmierć matki w 2021 roku i związane z nią doświadczenia długo pozostawały poza jego twórczością. Wcześniej łatwiej było zamknąć niewygodne emocje w walizce i ruszyć w kolejną trasę. Teraz zamiast ucieczki pojawiła się potrzeba rozmowy. To ważne rozróżnienie, ponieważ O My Beloved nie jest wyłącznie albumem o szczęśliwych ojcach, kochających mężach i wdzięcznych synach. Pod pogodną powierzchnią przewijają się także rozczarowanie, pamięć o stracie i świadomość, że nawet najbardziej spektakularne osiągnięcia tracą nieco blasku, kiedy człowiek zaczyna inaczej rozumieć własne życie.
Muzycznie ta przemiana oznacza przede wszystkim przesunięcie ciężaru z instrumentalnej ekspansji na wokal i melodyjną bezpośredniość. Akustyczne gitary budują podstawę, elektryczne najczęściej ograniczają się do drobnych komentarzy, a sekcja rytmiczna zrezygnowała z dawnej ochoty do przepychanek. Bas Jareda porządkuje puls, perkusja Nathana oszczędnie gospodaruje akcentami, Matthew uzupełnia harmoniczne tło gitarowymi ornamentami. Wszystko ma swoje miejsce, instrumenty nie wchodzą sobie w drogę, a Caleb nie musi już forsować głosu, by przebić się przez rozbudowane aranżacje. Ta powściągliwość jest największym estetycznym osiągnięciem albumu i jednocześnie źródłem większości jego problemów. Muzycy znakomicie opanowali sztukę nieprzeszkadzania sobie nawzajem. Znacznie gorzej idzie im wymyślanie powodów, dla których któryś z nich miałby czasem zrobić coś niespodziewanego.
My Whole World należy do kompozycji, które potwierdzają słuszność obranej drogi. Akustyczny akompaniament, niespieszne frazowanie i ciepła barwa głosu tworzą przekonującą całość, a rodzinne obrazy nie wymagają żadnej instrumentalnej pompy. Caleb brzmi naturalniej niż w wielu późniejszych, stadionowo zorientowanych nagraniach zespołu. Jego charakterystyczna chropowatość zostaje, ale nie służy już demonstracji siły. Niesie melodię, czasem lekko ją załamuje, pozwala zwyczajnym słowom nabrać emocjonalnej wiarygodności. I właśnie w takich momentach prostota okazuje się wartością. Gorzej, kiedy podobny sposób prowadzenia piosenki powraca w The Hand i Rose. Gitary pozostają łagodne, rytm nie wyprowadza kompozycji poza ustalony porządek, a kolejne melodyjne frazy nie zawsze przynoszą dostatecznie silny kontrast wobec poprzednich. Każdy utwór osobno ma swój wdzięk. Ustawione jeden obok drugiego zaczynają jednak zdradzać niebezpiecznie podobne rysy twarzy.
Trzynaście piosenek, jedna temperatura
Nie mam nic przeciwko balladom. Przeciwnie, dobrze napisana ballada potrafi wykonać więcej emocjonalnej roboty niż najbardziej przesterowany gitarowy manifest. Nie potrzebuje gwałtownych zmian tempa ani harmonicznych akrobacji. Wystarczy odpowiednio poprowadzona melodia, odrobina napięcia pomiędzy instrumentami, czasem pauza, która zmienia znaczenie następnej frazy. Kings of Leon dysponują wszystkimi niezbędnymi narzędziami, lecz korzystają z nich nazbyt zachowawczo. Melodyka obraca się przede wszystkim wokół łatwo przyswajalnych, miękko prowadzonych tematów. Refreny rzadko wyraźnie przeciwstawiają się zwrotkom, a powtórzenia częściej utrwalają nastrój, niż otwierają nowe możliwości kompozycyjne. Co osobliwe, melodie są naprawdę sympatyczne. Przyjemnie się układają, nie drażnią, nie wymagają szczególnego wysiłku. Tyle że po zakończeniu piosenki trudno wskazać motyw, który miałby ochotę zamieszkać w pamięci na dłużej. Album oferuje mnóstwo melodyjnej przyjemności, ale zatrważająco mało melodyjnej osobowości.
O ileż lepiej wypada Cold Blue Dawn, w którym wspomnienie dziecięcej wyprawy do Graceland prowadzi ku znacznie mniej romantycznemu spojrzeniu na życie zawodowego muzyka. Spełnione marzenia nie uwalniają od samotności, a podróże, dawniej będące obietnicą przygody, z czasem nabierają ciężaru obowiązku. Ta sprzeczność znajduje przynajmniej częściowy odpowiednik w samej kompozycji. Spokojny, bluesowo zabarwiony tok zostaje stopniowo poszerzony o silniej zaznaczone partie elektryczne, a finał otrzymuje wyraźniejszą kulminację. Gitary nie pełnią już wyłącznie funkcji dekoracyjnej: wprowadzają napięcie, którego wcześniej brakowało. Muzycy pokazują, że potrafią rozwijać utwór bez uciekania się do banalnego mechanizmu coraz głośniejszego refrenu. Szkoda tylko, że pozwalają sobie na podobne rozwiązania tak rzadko. Cold Blue Dawn pozostaje jednym z bardziej wyrazistych momentów płyty, choć nawet tutaj trudno mówić o wielkiej kompozycyjnej niespodziance.
Osobliwym przedłużeniem tej refleksji jest towarzyszący utworowi teledysk, przygotowany we współpracy z The Weather Channel. Litery słów piosenki zostały w nim ułożone z rzeczywistych form geograficznych widocznych na zdjęciach satelitarnych programu Landsat NASA. Rzeki, wybrzeża i pasma górskie układają się w zapis bardzo prywatnej opowieści. W tym przypadku wizualna koncepcja jest bardziej śmiała od samej muzyki, ale interesująco rozwija jej temat: człowiek, który przez lata objeżdżał świat, próbuje wreszcie zrozumieć znaczenie własnej drogi.
Więcej życia wykazuje także Make It Count. Mocniej zaakcentowane akordy i wyrazistsza partia gitary elektrycznej wprowadzają odrobinę pożądanego niepokoju. Solówka ma charakter, którego często brakuje pozostałym gitarowym dopowiedzeniom, i na moment przypomina, że Matthew Followill potrafi być czymś więcej niż strażnikiem dobrych manier. Nie oznacza to jednak, że sam utwór jest szczególnie porywający. Instrumentalna energia nie przekłada się automatycznie na siłę melodii, a wyraźniejszy fragment gitarowy nie zastąpi konsekwentnie budowanej dramaturgii. Tutaj przynajmniej coś zaczyna się dziać. W KOYSAR nawet tytułowe wezwanie do zrzucenia butów i biegu brzmi bardziej jak wspomnienie aktywności fizycznej niż zachęta do jej podjęcia. Umiarkowany groove, pulsujący bas i spokojnie rozwijana gitarowa faktura mają swój urok, ale obietnica ruchu pozostaje bardziej literacka niż muzyczna. Można oczywiście uznać, że chodzi właśnie o dorosłą tęsknotę za dziecięcą beztroską. Taka interpretacja ma sens. Nie sprawia jednak, że utwór zaczyna nagle pulsować większą energią.
Najbardziej rozczulający jest sposób, w jaki zespół obchodzi się z własnym dziedzictwem. Blue Jeans and Diamonds pozwala sobie na nieco bardziej rozbudowany refren, przywołujący dawną skłonność Kings of Leon do szerokich, emocjonalnych melodii. Feel The Love pokazuje łagodniejszą stronę wokalnej ekspresji Caleba, a gitarowe ozdobniki próbują wprowadzić subtelne urozmaicenia. Nie są to nieudane piosenki. Ich zasadniczy problem polega na tym, że poszczególne pomysły zbyt rzadko prowadzą do czegoś istotniejszego. Refren powraca, gitara dopowiada kilka nut, sekcja utrzymuje obrany kierunek. Wszystko płynie zgodnie z planem. Tylko po pewnym czasie chciałoby się, żeby ktoś ten plan choć raz zgubił.
Nawet miłość potrzebuje redaktora
Najbardziej dotkliwym problemem O My Beloved jest jednak nie tyle spokojne tempo, ile sposób gospodarowania czasem. Trzynaście utworów zajmuje niespełna pięćdziesiąt minut, co samo w sobie nie stanowi żadnego wykroczenia przeciwko cierpliwości słuchacza. Tyle że długość płyty nie jest prostą funkcją wskazań zegarka. Zależy od liczby nowych pomysłów, zmian napięcia, kontrastów i sposobu, w jaki kolejne kompozycje nadają sens swoim poprzedniczkom. Kings of Leon potrafią wytworzyć nastrój, lecz mają wyraźny kłopot z jego rozwijaniem. Najpierw pojawia się melodyjny temat, później jego wariant, następnie powtórzenie refrenu, a kiedy wydaje się, że piosenka powiedziała już wszystko, muzycy uprzejmie proszą jeszcze o chwilę. I rzeczywiście zostają. Czasami zdecydowanie za długo.
W Warm Company przygaszona atmosfera zaczyna ciążyć, ponieważ spokojny przebieg nie zostaje zrównoważony wystarczająco wyrazistym rozwojem formy. Forever Endeavor zachowuje charakterystyczną dla albumu pogodną melancholię, lecz pojawia się w momencie, kiedy podobne środki zdążyły już mocno spowszednieć. Pretty Thing okazuje się pod tym względem bardziej interesujące: zamiast teatralnej rozpaczy proponuje niemal bezradną akceptację końca relacji. Jest w tej emocjonalnej powściągliwości coś dojrzałego, szczególnie kiedy tekst pozwala dawnemu uczuciu istnieć bez pretensji i żądania powrotu. To jeden z przypadków, w których oszczędność naprawdę współpracuje z treścią. Tyle że trwająca niemal pięć minut kompozycja pojawia się pod koniec albumu tak konsekwentnie zanurzonego w podobnej estetyce, iż nawet jej subtelniejsza dramaturgia nie wystarcza do całkowitego przełamania znużenia. Zamykające płytę Get You Down utrwala ten problem: łagodność zostaje podtrzymana, ale muzyczna perspektywa właściwie się nie poszerza.
A przecież spójność albumu nie musi oznaczać jego jednostajności, o czym szerzej pisaliśmy już w Labopedii, analizując różnicę między konsekwencją artystyczną a zwykłym podobieństwem kolejnych kompozycji. Kings of Leon zachowują niezmienny charakter brzmienia, ale zanadto ograniczają liczbę zdarzeń, które mogłyby nadać poszczególnym piosenkom bardziej samodzielną tożsamość. Nie chodzi o wprowadzenie eksperymentalnych harmonii, połamanych rytmów czy gitarowych fajerwerków. Wystarczyłoby czasami inaczej zorganizować refren, zrezygnować z kolejnego powtórzenia, pozwolić linii basu wejść w wyraźniejszy dialog z wokalem albo zakończyć utwór, zanim jego urok zacznie powoli przechodzić w przyzwyczajenie. Zabrakło odwagi do drobnych naruszeń własnego porządku. Nie rewolucji. Zwykłej kompozycyjnej ciekawości.
Nie zamierzam jednak sprowadzać tej płyty do katalogu aranżacyjnych zaniechań. Kings of Leon wciąż potrafią tworzyć bardzo przyjemne muzyczne środowisko, a ich wykonawcza swoboda jest rezultatem wieloletniego porozumienia, którego nie da się zamówić wraz z kolejnym producentem. Bas, perkusja i gitary nie rywalizują o uwagę, tylko wspólnie podtrzymują spokojny, organiczny charakter nagrań. Realizacja jest przejrzysta, pozbawiona nadmiernego instrumentalnego tłoku, a chropowaty głos Caleba nadaje nawet mniej wyrazistym melodiom rozpoznawalną osobowość. Nie ma tutaj wrażenia muzyków, którzy nie wiedzą, co robią. Przeciwnie, chwilami wydają się aż nazbyt świadomi własnych zamiarów. Wszystko zostało podporządkowane jednej wizji, zrealizowanej starannie i bez szczególnego ryzyka. O My Beloved jest przy tym albumem autentycznie ciepłym, ale nie cukierkowym. Jego romantyzm wynika również z dostrzegania utraty, zmęczenia i upływu czasu. Trudno odmówić temu szczerości. Jeszcze trudniej uznać samą szczerość za wystarczające usprawiedliwienie dla kompozycyjnej zachowawczości.
I tu dochodzimy do najbardziej irytującego dla mnie paradoksu. Nie potrafię wskazać na O My Beloved ani jednego przeboju z prawdziwego zdarzenia. Żadnej melodii, która domagałaby się natychmiastowej powtórki, żadnego refrenu zdolnego oderwać się od macierzystej kompozycji i zacząć żyć własnym życiem. A mimo to album posiada osobliwą siłę przyciągania. Nie przywiązuje do siebie pojedynczymi piosenkami, lecz ich wspólną atmosferą. Jest muzycznie nieambitny, chwilami rozwlekły, często przewidywalny, ale zarazem pozbawiony irytującej potrzeby imponowania. Nie próbuje udawać wielkiego wydarzenia. Nie zakłada kostiumu rockowej rewolucji. Nie urządza sentymentalnej rekonstrukcji własnych sukcesów. Po prostu trwa w swojej łagodności, z pewną rozbrajającą bezczelnością człowieka, który nie ma już ochoty nikomu niczego udowadniać.
Może właśnie dlatego chce się do niego wracać. Nie z potrzeby ponownego przeżycia muzycznego olśnienia, ale z przywiązania do brzmienia, w którym łatwo się odnaleźć. To znacznie skromniejsza przyjemność, niż zwykliśmy oczekiwać od wielkich rockowych zespołów. Nie wnosi wiele nowego do ich dorobku i nie pozostawia po sobie szczególnie wyrazistych melodii, lecz ma w sobie trudną do podrobienia naturalność. Czasem człowiek nie szuka muzyki, która przewróci mu światopogląd do góry nogami. Czasem wystarczy coś, co przez niespełna godzinę nie będzie domagało się jego bezgranicznego podziwu.
O My Beloved jest zatem płytą zdecydowanie sympatyczniejszą, niż wynikałoby z chłodnej analizy jej kompozycyjnych osiągnięć. Zbyt rozwlekłą, zbyt jednorodną i zdecydowanie zbyt grzeczną, aby mówić o wielkim artystycznym sukcesie. Ale przyjemną. Ciepłą. Zaskakująco powracalną. Kings of Leon nie odzyskali tutaj dawnego rockowego pazura i najwyraźniej nie zamierzali go nawet szukać. Za to odnaleźli w sobie pokłady romantyzmu, których wystarczyłoby na kilka kolejnych płyt. Pieprzeni romantycy. Jeszcze trochę, a zaczną sprzedawać gitarowe serenady na rocznice ślubu. I zapewne będą one bardzo ładne. Tylko błagam, panowie, nie każcie jubilatom słuchać czwartej zwrotki, jeśli w trzeciej zdążyli już powiedzieć sobie wszystko.
