Błoto + Ion D – Atmosfera
Błoto + Ion D – Atmosfera

Błoto + Ion D – Atmosfera

Bunt maszyn

Gdyby Karol Marks miał automat perkusyjny, być może zamiast „Kapitału” nagrałby płytę techno. Trudno powiedzieć, czy proletariat wyszedłby na tym lepiej, ale przynajmniej manifest miałby odpowiednio pulsującą sekcję rytmiczną. Wrocławskie Błoto, wspomagane przez rumuńskiego producenta Iona Dumitrescu, postanowiło sprawdzić podobny eksperyment w praktyce. Na „Atmosferze” spotykają się jazzowi improwizatorzy, sześć automatów perkusyjnych, psychodeliczna elektronika i osobliwa fascynacja mechanizmami późnego kapitalizmu. Powstaje muzyka, przy której można jednocześnie kontemplować społeczną niesprawiedliwość i całkiem bezrefleksyjnie ruszać biodrami. Marksizm taneczny? Być może. Z pewnością jednak najbardziej elektroniczne i stylistycznie niepokorne wcielenie Błota.

Dotychczasowa dyskografia kwartetu przypominała nieustanny eksperyment nad właściwościami materii. „Erozje” rozpatrywały procesy degradacji, „Kwasy i zasady” zajmowały się społeczną chemią, a „Grzybnia” przyglądała się współzależnościom organizmów. Tym razem muzycy postanowili zbadać coś znacznie bardziej ulotnego, choć równie toksycznego: atmosferę społeczną. Trzynaście instrumentalnych kompozycji podzielili na dwa akty. Pierwszy, „Napięta Atmosfera”, opisuje władzę, mobbing, korupcję i wyzysk. Drugi, „Rozluźniona Atmosfera”, proponuje komfort, ekstazę, euforię, pojednanie i wreszcie wolność. Konstrukcja ambitna, może nawet odrobinę podejrzana. W końcu kapitalizmowi można zarzucić wiele, ale nie to, że pozwala się tak łatwo rozbroić po odwróceniu winylowej płyty.

Ani grama dyscypliny gatunkowej

Wszystko zaczęło się we wrześniu 2025 roku w bukaresztańskim N-am Studios. Marek „Latarnik” Pędziwiatr, Olaf „OlafSaxx” Węgier, Paweł „Wuja HZG” Stachowiak i Marcin „Cancer G” Rak połączyli siły z Ionem D, czyli Ionem Dumitrescu, producentem, gitarzystą i jedną z ważniejszych postaci rumuńskiej alternatywy. Pięć dni intensywnej pracy, przeprowadzonej w ramach Polsko-Rumuńskiego Sezonu Kulturalnego 2024–2025, wystarczyło, by dotychczasowy język kwartetu przeszedł wyraźną mutację. Wcześniejszy singiel „Zmiany / Schimbări” był zaledwie zwiastunem większej przemiany. O całym przedsięwzięciu pisaliśmy również w zapowiedzi „Atmosfery” na łamach LMF.

Nie chodzi wyłącznie o obecność nowego muzyka. Ion D, związany z kolektywem Future Nuggets i zespołem Steaua de Mare, reprezentuje środowisko, w którym elektroniczna psychodelia, dub, lokalne tradycje melodyczne i klubowa repetycja od dawna prowadzą ożywioną korespondencję. Wniósł również gitarę elektryczną, instrument dotychczas nieobecny na płytach Błota. Prawdziwa rewolucja zaszła jednak w sekcji rytmicznej. Obok perkusji Raka pojawiła się cała delegacja elektronicznych współpracowników: Acidlab Drumatix, Roland TR-707, Electribe EM-1, MFB-522, Arturia DrumBrute Impact oraz Roland TR-8. Żaden nie wykazuje szczególnej skłonności do spontanicznych decyzji, wszystkie natomiast znakomicie radzą sobie z egzekwowaniem rytmicznego porządku.

Właśnie tutaj album nabiera charakteru. Automaty nie służą już jako elektroniczne uzupełnienie jazzowej sekcji. Stają się jej równorzędnym, niekiedy dominującym składnikiem. Powtarzalność wymusza dyscyplinę formy, ale żywe instrumenty nie zamieniają się w posłusznych wykonawców cyfrowych poleceń. Saksofony Węgra, bas Stachowiaka czy klawisze Pędziwiatra zachowują swobodę frazowania i reagowania na rytmiczne impulsy. Ich improwizacyjna ruchliwość nieustannie ściera się z mechaniczną regularnością. Co zabawne, muzyka wymierzona przeciwko opresyjnym mechanizmom społecznym sama korzysta z urządzeń, które pojęcie nieposłuszeństwa mają raczej słabo rozwinięte.

Zresztą sama deklaracja odejścia od jazzu wydaje się nieco przesadzona. Błoto nie odrzuca jego najważniejszych właściwości, lecz ogranicza znaczenie tradycyjnych form, rozbudowanych solówek i harmonicznych popisów. Improwizacja zostaje podporządkowana krótszym, bardziej motorycznym kompozycjom, w których istotniejsza od liczby zagranych nut jest ich relacja z pulsem. Nie należy tego mylić z artystycznym uproszczeniem. Minimalizm wymaga szczególnej precyzji, bo każda niepotrzebna warstwa natychmiast zdradza swoją obecność. Błoto dobrze rozumie tę zasadę, choć nie zawsze potrafi oprzeć się pokusie dodatkowego zagęszczenia rytmicznej materii. O roli improwizacji i społecznych ambicjach zespołu szerzej opowiada sam Pędziwiatr w wywiadzie dla Interii.

Warto zobaczyć także krótki film dokumentujący pracę w bukaresztańskim studiu. Improwizacja, elektronika i współpraca polsko-rumuńskiego składu przestają być w nim wyłącznie hasłami z materiałów prasowych.

Mobbing, sabotaż i perkusyjna nadgorliwość

Pierwsza część albumu ma temperament człowieka, któremu właśnie odmówiono urlopu. Krótką Władzę / Puterea można potraktować jako wprowadzenie do właściwej rytmicznej ofensywy. W Systemie / Sistem dubowy bas Stachowiaka organizuje muzykę wokół powtarzalnego, nisko osadzonego fundamentu. Nie potrzebuje wielu dźwięków, żeby zdominować charakter kompozycji. Wystarczy konsekwentnie utrzymywany groove, który pozwala syntezatorom rozwijać własne figury bez naruszania rytmicznej stabilności. To właśnie jedna z najważniejszych lekcji dubu: siła muzyki nie musi wynikać z ilości materiału, lecz z jego odpowiedniego rozmieszczenia i sposobu, w jaki poszczególne instrumenty wzajemnie na siebie oddziałują.

Swawola / Dezmăț przyspiesza proces i eksponuje hip-hopowy rodowód Błota. Tu szczególnie istotna staje się relacja pomiędzy akustyczną perkusją a automatami, nadająca rytmice zarazem mechaniczny i organiczny charakter. Repetowane figury zyskują dodatkową energię dzięki sposobowi ich wykonawczego współistnienia. To muzyka, której siła nie polega na nieustannym komplikowaniu formy. Przeciwnie, przyjemność wynika z intensywności kilku starannie dobranych elementów. Hip-hopowa ekonomia środków spotyka jazzową elastyczność, a rezultat ma więcej fizycznej bezpośredniości niż niejeden współczesny projekt reklamowany jako awangardowy eksperyment.

Najbardziej przekonujący przykład tej metody przynosi Mobbing z udziałem DJ-a Eproma. W niespełna trzyminutowej kompozycji spotykają się uporczywie powracający motyw, syntezatorowa harmonia i gramofonowe cięcia, które nieustannie ingerują w rytmiczny porządek. Scratching spełnia funkcję znacznie ciekawszą niż demonstracja turntablistycznej biegłości. Pozwala manipulować czasem nagranego materiału: zatrzymywać dźwięk, cofać go i ponownie wprawiać w ruch. W rezultacie repetycja przestaje być wyłącznie mechanicznym procesem. Staje się polem nieustannych interwencji.

Eprom zachowuje się jak sabotażysta o wybitnym słuchu rytmicznym. Nie niszczy mechanizmu, bo doskonale rozumie, że najwięcej zamieszania można wywołać, ingerując w jego pozornie niezawodne działanie. Każde gramofonowe cięcie nabiera znaczenia właśnie dzięki uporządkowanemu otoczeniu. Gdyby kompozycja od początku była chaotyczna, podobne gesty nie wywoływałyby równie silnego kontrastu. To świetny przykład aranżacyjnej inteligencji: kilka odmiennych głosów, krótka forma i żadnej potrzeby udowadniania słuchaczowi, że muzycy potrafią grać skomplikowane rzeczy.

W Korupcji / Corupție rytmiczna intensywność rośnie, a elektronika coraz mocniej eksponuje perkusyjny charakter nagrania. Na albumie wykorzystano również interesujący zestaw syntezatorów, obejmujący między innymi Rolanda Juno-60, Casio CZ-101 i radziecki Junost 21. Ten ostatni stanowi osobliwy akcent w projekcie poświęconym doświadczeniom transformacji Europy Środkowo-Wschodniej. Dawna technologia uczestniczy w tworzeniu muzyki komentującej konsekwencje późniejszego porządku gospodarczego. Historyczna ironia jest niemal doskonała, choć nie sposób ustalić, czy sam syntezator wyciągnął z tego jakiekolwiek wnioski.

Problem w tym, że pierwsza strona chwilami zaczyna cierpieć na nadmiar własnej skuteczności. Agresywna rytmika, syntezatorowe zagęszczenia i kolejne warianty elektronicznego nacisku stopniowo tracą element zaskoczenia. Dopiero Bieda / Sărăcie, z udziałem Plevny, wyraźniej zmienia proporcje. Zamiast kolejnej demonstracji siły pojawia się spokojniejszy rozwój, większe znaczenie barwy i przestrzeni między instrumentalnymi głosami. Kompozycja pozwala napięciu wybrzmieć bez konieczności nieustannego zwiększania intensywności. To jedno z bardziej przemyślanych rozwiązań dramaturgicznych na płycie. Okazuje się bowiem, że Błoto potrafi być niepokojące również wtedy, gdy przestaje tak gorliwie naciskać na rytmiczny pedał gazu.

Rumuński składnik, którego nie da się kupić na stoisku z folklorem

Współpraca z Ionem D zasługuje na uwagę również z powodów wykraczających poza instrumentarium. Dumitrescu wywodzi się ze środowiska, które od lat bada możliwości przekształcania rumuńskiej muzyki popularnej, zwłaszcza manele, poprzez psychodelię i elektronikę. Związane z nim projekty Steaua de Mare i Raze de Soare uczestniczyły w rozwijaniu estetyki określanej mianem prog-manele, w której lokalne wzorce melodyczne i rytmiczne poddawane są niekiedy radykalnej elektronicznej obróbce.

To istotne, ponieważ „Atmosfera” nie przypomina kolejnej wyprawy zachodnioeuropejskich muzyków po egzotyczne ornamenty. Rumuński kontekst wpływa na sposób organizowania materiału, a nie tylko na jego powierzchowną kolorystykę. Szczególnie interesująca jest Ekstaza / Extaz, której transowy charakter i zapętlone motywy zdradzają powinowactwo z językiem rozwijanym przez Iona D. Powtarzalność pełni tu inną funkcję niż w Mobbingu. Nie stanowi przeszkody dla improwizacyjnego sabotażu, lecz sama staje się podstawowym źródłem muzycznego uniesienia.

Warto zatrzymać się przy tej różnicy. W pierwszym akcie regularność często sugeruje podporządkowanie. W drugim podobny mechanizm prowadzi do tanecznej przyjemności. Nie zmienia się fundamentalna logika repetycji, lecz sposób jej wykorzystania. To znacznie bardziej interesująca konsekwencja polsko-rumuńskiego spotkania niż samo zestawienie jazzowych saksofonów z orientalizującą melodyką. Błoto odkrywa, że rytm nie ma własnej ideologii. Może służyć dyscyplinowaniu, ale równie skutecznie potrafi skłonić człowieka do dobrowolnego zatracenia się w tańcu.

Po otwierającej drugą stronę Aurze muzyka zaczyna wyraźniej eksponować łagodniejszą melodykę. Komfort / Confort przynosi bardziej soulowe skojarzenia, a Euforia / Euforie, wzbogacona syntezatorami Plevny, rozwija cieplejszą, mniej konfrontacyjną estetykę. To również fragmenty pokazujące, jak ważna dla albumu jest praca barwą. Elektronika nie służy wyłącznie produkowaniu rytmicznych impulsów. Może przejmować funkcje melodyczne, zmieniać charakter faktury i tworzyć kontrast wobec surowości instrumentów akustycznych. Spójność tych różnych elementów jest także zasługą Pędziwiatra, odpowiedzialnego za miks, oraz Michała Eproma Baja, który wykonał mastering.

Poniżej oficjalne wideo do Komfort / Confort, udostępnione przez Błoto na Bandcampie.

W Pojednaniu / Reconciliere znaczenie odzyskuje saksofon Węgra, wyraźniej zaznaczający swoją obecność ponad elektronicznym fundamentem. I tutaj powraca pytanie o rzekome porzucenie jazzu. Czy fakt, że muzycy podporządkowują improwizację klubowemu pulsowi, rzeczywiście oznacza zerwanie z tradycją? A może jest właśnie jej kontynuacją, tyle że pozbawioną szacownego ceremoniału? Przecież jazz wielokrotnie rozwijał się poprzez przyswajanie cudzych języków rytmicznych i harmonicznych. Błoto nie dokonuje w tej materii odkrycia Kopernika. Robi jednak coś ważniejszego dla własnej tożsamości: pozwala, by muzyka Iona D rzeczywiście wpłynęła na sposób myślenia całego zespołu, zamiast sprowadzać go do roli efektownego gościa.

Rewolucja nie kończy się wraz z przerwą obiadową

Największy problem „Atmosfery” tkwi paradoksalnie w jej najbardziej ambitnym pomyśle. Podział na opresję i wyzwolenie jest dramaturgicznie czytelny, ale semantycznie nieco naiwny. Wystarczy spojrzeć na tytuły: władza, korupcja, wyzysk, a następnie komfort, euforia, pojednanie i wolność. Wszystko zmierza ku oczyszczeniu, jakby wystarczyło odpowiednio zmodyfikować playlistę, aby zniknęły strukturalne nierówności.

Oczywiście instrumentalna muzyka nie musi prowadzić precyzyjnego wykładu z ekonomii politycznej. Sęk w tym, że tytuły przypisują kompozycjom znaczenia, których sam materiał dźwiękowy nie potrafi jednoznacznie przekazać. Trudno byłoby odróżnić muzyczną korupcję od muzycznego wyzysku bez wcześniejszej znajomości koncepcji albumu. Podobnie nie sposób przesądzić, czy łagodniejszy groove oznacza pojednanie, czy jedynie dobrze zasłużony odpoczynek. Być może jednak właśnie ta niejednoznaczność stanowi najcenniejszą właściwość „Atmosfery”. Instrumenty nie ilustrują przecież konkretnych paragrafów społecznego manifestu. Pokazują, jak zmienia się nasze doświadczenie powtarzalności, napięcia i swobody.

Drugi akt nie zawsze wykorzystuje ten potencjał równie przekonująco jak pierwszy. Łagodniejsze melodie i taneczna płynność przynoszą przyjemny kontrast, ale poszczególne utwory niekiedy operują zbliżonym sposobem budowania odprężenia. Mobbing i Bieda mają odrębne osobowości kompozycyjne, podczas gdy późniejsze stany komfortu, ekstazy i euforii bywają bliższe sobie pod względem ogólnej funkcji dramaturgicznej. Przy tak stanowczo zarysowanym koncepcie chciałoby się więcej nieprzewidywalności również w drugiej części. Wolność pozbawiona choćby odrobiny ryzyka zaczyna niebezpiecznie przypominać dobrze zarządzany wypoczynek.

Jest w tym zresztą pewna socjologiczna złośliwość. Późny kapitalizm doskonale opanował sztukę sprzedawania odpoczynku ludziom, których wcześniej doprowadził do wyczerpania. Medytacja, weekend regeneracyjny, aplikacja do kontrolowania stresu – wszystko po to, żeby w poniedziałek pracownik ponownie osiągnął optymalną wydajność. W tym kontekście finałowa Wolność / Libertate pozostawia więcej pytań, niż sugerowałaby jej jednoznaczna nazwa. Czy muzyczna ulga rzeczywiście oznacza zmianę reguł gry, czy tylko chwilową przerwę od ich egzekwowania?

Nie zmienia to faktu, że Błoto z Ionem D stworzyło album artystycznie przekonujący, pomysłowy i wyraźnie odmienny od wcześniejszych dokonań kwartetu. Nie wszystkie kompozycje są równie wyraziste, nie każda koncepcyjna deklaracja znajduje dostateczne uzasadnienie w muzyce, a część rozwiązań stylistycznych ma dłuższą historię, niż mogłaby sugerować promocyjna retoryka. Mimo to „Atmosfera” dowodzi, że zespół nie zamierza osiąść na wygodnej formule jazzowo-hip-hopowego grania. Rumuńska psychodelia, dubowa ekonomia basu, elektroniczna motoryka i improwizacyjna wyobraźnia tworzą tu własną, rozpoznawalną kombinację.

W całym tym przedsięwzięciu najbardziej ujmuje mnie ostatecznie nie polityczna deklaracja, lecz sposób, w jaki pięciu muzyków potrafi negocjować własną swobodę z bezduszną regularnością elektroniki. Maszyny nie mają przecież poglądów, nie znają pojęcia wolności i nie potrafią zakwestionować narzuconych instrukcji. A jednak w odpowiednich rękach zaczynają uczestniczyć w muzyce, która właśnie z kwestionowania instrukcji czerpie swoją największą siłę. „Atmosfera” nie obala kapitalizmu, ale skutecznie wyprowadza z równowagi kilka jego ulubionych zasad. Przy okazji przypomina, że automat potrafi bezbłędnie powtarzać rytm przez całą wieczność. Człowiek natomiast wciąż może zdecydować, kiedy zagrać mu na nerwach.

Album jest dostępny również na oficjalnym Bandcampie Błota, gdzie można znaleźć pełną listę utworów, szczegółowe informacje o nagraniach oraz wydania winylowe i CD.

Błoto + Ion D – Atmosfera

Błoto + Ion D – Atmosfera
Błoto + Ion D – Atmosfera
Tracklista: 1. Władza / Puterea – 1:35 • 2. System / Sistem – 2:59 • 3. Swawola / Dezmăț – 3:32 • 4. Mobbing (feat. DJ Eprom) – 2:56 • 5. Korupcja / Corupție – 3:31 • 6. Wyzysk / Exploatare – 3:19 • 7. Bieda / Sărăcie (feat. Plevna) – 4:33 • 8. Aura – 2:25 • 9. Komfort / Confort – 4:03 • 10. Ekstaza / Extaz – 3:18 • 11. Euforia / Euforie (feat. Plevna) – 4:48 • 12. Pojednanie / Reconciliere (feat. Plevna) – 4:32 • 13. Wolność / Libertate – 2:36 • Skład: Olaf Węgier „OlafSaxx” – saksofon tenorowy, saksofon sopranowy, syntezatory, perkusjonalia • Marcin Rak „Cancer G” – perkusja, automaty perkusyjne • Paweł Stachowiak „Wuja HZG” – gitara basowa, syntezatory • Marek Pędziwiatr „Latarnik” – Wurlitzer, syntezatory • Ion Dumitrescu „Ion D” – gitara elektryczna, syntezatory, automaty perkusyjne • Goście: Plevna – syntezatory (A7, B4, B5) • DJ Eprom – gramofony (A4) • Nagrania: Ion Dumitrescu, Daniel Hawryluk • Miks: Marek Pędziwiatr „Latarnik” • Mastering: Michał „Eprom” Baj • Producent wykonawczy / A&R: Sebastian Jóźwiak • Studio: N-am Studios, Bukareszt • Sesje nagraniowe: 16–20 września 2025 • Wytwórnia: Astigmatic Records • Premiera: 29 maja 2026 • Rok: 2026 • Typ wydawnictwa: album studyjny • Czas: 44:07 • Liczba utworów: 13 • Formaty: LP, CD, digital • Numer katalogowy LP: AR033LP • Oprawa graficzna: Znajomy Grafik • Ilustracje: Łukasz Rygał • Fotografia: Daniel Hawryluk • ℗ 2026 Błoto & Future Nuggets & Astigmatic Records • © 2026 Błoto & Ion D
WIZJA ARTYSTYCZNA
8
SPÓJNOŚĆ ALBUMU
8.2
BRZMIENIE I PRODUKCJA
7.4
INTERPRETACJA I WYKONANIE
8.4
ARANŻACJE I ŚWIADOMOŚĆ FORMY
6.6
MELODYKA I MOTYWY
4.4
ZAPAMIĘTYWALNOŚĆ
5.5
ODDZIAŁYWANIE EMOCJONALNE
7
SIŁA WYRAZU
7.4
ORYGINALNOŚĆ
6.9
EFEKT POWROTU
5.7
OCENA CZYTELNIKÓW0 Votes
0
6.9
OCENA