Powrót do korzeni, których lepiej było nie ruszać
Przez kilkanaście lat Much Love nie mogło znaleźć miejsca na żadnym albumie Editors. Tom Smith napisał tę kompozycję jeszcze po „In This Light and on This Evening” (2009), jednak dopiero nowa linia basu Russella Leetcha pozwoliła zespołowi nadać jej ostateczny kształt. Historia opowiedziana przez wokalistę w wywiadzie dla Under the Radar ma jeden dość przewrotny aspekt: piosenka, która przez kilkanaście lat nie potrafiła przebić się do repertuaru Editors, należy dziś do mocniejszych fragmentów ich najnowszego albumu. Pozostałym utworom podobnie długie dojrzewanie prawdopodobnie też by nie zaszkodziło.
Trudno mieć pretensje do zespołu, który po dwóch dekadach działalności zapragnął odrobiny stylistycznej swobody. Od post-punkowego „The Back Room”, zapatrzonego w dziedzictwo Joy Division, przez coraz bardziej elektroniczne eksperymenty, aż po niemal industrialny rozmach „EBM” (2022), Editors konsekwentnie zmieniali własne brzmienie. Nie zawsze z jednakowym powodzeniem, lecz nawet ich najbardziej przesadzone pomysły miały pewną artystyczną bezczelność. Tym razem zespół zrezygnował z elektronicznej maszynerii i wrócił do gitar, żywej perkusji, basu oraz instrumentów akustycznych. Brzmi obiecująco. Niestety, wraz z produkcyjnym rozmachem zniknęła również spora część kompozytorskiej inwencji.
Powrót do prostoty. Tylko po co?
„Surface, Echo & Sound” nagrano w pięcioosobowym składzie, a za produkcję odpowiadali Justin Lockey i pozostali muzycy. W przeciwieństwie do poprzednich wydawnictw postawiono na bezpośrednie współdziałanie instrumentalistów, ograniczenie elektronicznych ozdobników i zachowanie naturalnych niedoskonałości wykonania. Samo brzmienie jest starannie dopracowane, a sekcja rytmiczna Leetcha i Eda Laya nadal dysponuje energią, której mogłoby pozazdrościć wiele młodszych formacji. Problem leży głębiej. Kiedy z aranżacji usuwa się warstwy syntezatorów, sam szkielet kompozycji musi utrzymać zainteresowanie słuchacza. Tutaj zbyt często nie daje rady.
Otwierający album utwór tytułowy, z oszczędną gitarą akustyczną i wyeksponowanym wokalem Smitha, przywołuje estetykę „Nebraska” Bruce’a Springsteena. Tyle że u Amerykanina ascetyczna forma podkreślała siłę melodii i opowiadanych historii. Editors proponują podobną surowość, lecz brakuje jej równie przekonującego uzasadnienia kompozycyjnego. Znacznie lepiej wypada Call It In, w którym pulsujący bas, perkusja i wyrazistszy refren przywracają nieco dawnej nerwowości. To sprawna piosenka, choć trudno mówić o szczególnym osiągnięciu. Podobny post-punkowy zestaw rozwiązań w Real ujawnia już pewną mechaniczność: znajomy rytm, znajoma maniera wokalna i niewiele pomysłów na rozwinięcie materiału.
Mandolina, The Cure i kilka przebłysków dawnego Editors
Nowością w instrumentarium jest mandolina, szczególnie wyeksponowana w The Rush. Jej rytmiczna artykulacja nadaje kompozycji folk-rockową lekkość, przywodząc na myśl R.E.M. z okresu „Out of Time”. Skojarzenie jak najbardziej uzasadnione, choć Amerykanie potrafili z podobnej prostoty wydobywać znacznie więcej melodyjnej wyrazistości. The Rush, napisane przy współudziale Iaina Archera, ma przyjemny puls i poprawnie skonstruowany refren, lecz niewiele więcej. Mandolina jest tutaj atrakcyjnym dodatkiem do dość przewidywalnej piosenki. Sam instrument nie zastąpi przecież pomysłu.
Na szczęście pojawia się wspomniane Much Love. Charakterystyczna linia basu napędza utwór, perkusja wzmacnia jego motorykę, a gitary i klawisze budują odpowiednio dramatyczną oprawę. Jest w tym coś z dawnej zadziorności Editors, choć zestawienie z Sugar z „The Weight of Your Love” wypada na korzyść starszej kompozycji. Również Happiness, z narastającym aranżem i wyrazistą pracą instrumentów strunowych, przypomina, że grupa nadal potrafi operować napięciem. Oba nagrania pokazują jednak pewną prawidłowość: muzycy najpewniej czują się wtedy, gdy mają do dyspozycji mocną sekcję rytmiczną i mogą stopniowo powiększać instrumentalny ciężar. Z samymi melodiami radzą sobie znacznie gorzej.
Dobrym przykładem jest Seriously, współtworzone przez Andy’ego Burrowsa. Żywszy puls, jaśniejsze gitary i lekko popowy refren bez trudu przywołują pogodniejsze oblicze The Cure. Piosenka ma wdzięk, ale pozostawia też wrażenie obcowania z czymś, co Robert Smith i jego koledzy dawno temu zrobili znacznie lepiej. Oczywiście Editors zawsze chętnie korzystali z cudzych inspiracji. Różnica polega na tym, że dawniej potrafili nadać im własną, rozpoznawalną intensywność. Dzisiaj coraz częściej poprzestają na sprawnym odtwarzaniu stylistycznych konwencji.
Za dużo patosu, za mało piosenek
Największym rozczarowaniem pozostają ballady. Pięcioipółminutowe Shadow próbuje budować emocjonalny ciężar przez spokojniejszą narrację i późniejsze instrumentalne rozwinięcie, ale korzysta z nazbyt przewidywalnego schematu. Jeszcze słabiej wypada Butterfly Wings, gdzie akustyczna łagodność spotyka się z szerokim, niemal stadionowym refrenem. Smith dysponuje charakterystycznym barytonem, jednak jego teatralna maniera nie zawsze służy kompozycjom. Wokalista śpiewa tak, jakby każda fraza miała zmienić czyjeś życie, podczas gdy same melodie rzadko potrafią uzasadnić podobny rozmach.
Teksty dotyczą lęku, samotności i potrzeby bliskości w coraz bardziej niespokojnym świecie. Tematy ważne, ale przedstawione chwilami z przesadną dosłownością. W spokojniejszych utworach szczególnie brakuje niedopowiedzeń, które mogłyby nadać emocjom głębię. Finałowe The Hills We Died Upon domyka album akustyczną klamrą, nawiązując do jego otwarcia. Konstrukcja jest przemyślana, lecz sam utwór pozostawia raczej poczucie wyczerpania pomysłów niż satysfakcjonującego zakończenia.
„Surface, Echo & Sound” jest albumem kompetentnie wykonanym, dobrze wyprodukowanym i miejscami całkiem przyjemnym. Tyle że po Editors można oczekiwać znacznie więcej. Poprzednie „EBM”, choć chwilami przesadzone, miało charakter, odwagę i własną dramaturgię. Tutaj przystępność zastąpiła inwencję, a solidne rzemiosło zbyt często musi ratować przeciętne kompozycje. Call It In, Much Love i Happiness przypominają o możliwościach zespołu, lecz stanowią wyjątki w repertuarze zaskakująco zachowawczym. Nie wymagam od Editors kolejnej rewolucji. Wystarczyłoby kilka piosenek, które potrafiłyby dorównać tym sprzed kilkunastu lat. Nowa płyta przypomina, jak dobrze potrafią grać. Znacznie rzadziej przypomina, dlaczego kiedyś tak bardzo chciało się ich słuchać.
