„Nuty się nie zmieniają. Zmieniamy się my”. Maciek Pysz o „Pont De Vie”.

Na „Pont De Vie” Maciek Pysz nie próbuje opowiadać o życiu za pomocą wielkich deklaracji. Znacznie częściej interesuje go to, co znajduje się pomiędzy: pamięcią i teraźniejszością, kompozycją i improwizacją, samotnością i graniem z innymi, napisanym wcześniej utworem i znaczeniem, które życie dopisuje do niego dopiero po latach. Niedawno przyglądaliśmy się temu albumowi na Laboratorium Muzycznych Fuzji. Tym razem oddajemy głos jego autorowi.

Rozmowa prowadzi od powstałego jeszcze przed śmiercią ojca Le Pont De Passage, przez świadomą rezygnację z perkusji, gitarę Felipe Conde, znaczenie melodii i granice muzycznej prostoty, aż po Artesuono, muzykę filmową, Sycylię i pytanie o to, jak słucha się dawnych płyt, kiedy nie można już podzielić się nimi z człowiekiem, który kiedyś nauczył nas słuchać. To rozmowa o „Pont De Vie”, ale być może jeszcze bardziej o tym, co dzieje się z muzyką, kiedy zaczyna żyć dłużej niż okoliczności, w których została napisana.

Most, którego znaczenie przyszło później

Maciek Pysz: Le Pont De Passage już od początku miało dla mnie znaczenie związane z różnego rodzaju zmianami i przejściami. Kiedy pisałem ten utwór w Paryżu w 2023 roku, myślałem o przechodzeniu z jednego etapu życia do drugiego, o przeprowadzkach, końcu pewnych relacji, o ludziach, którzy pojawiają się w naszym życiu, a później z niego znikają. Idea „przejścia” była więc obecna od początku, ale nie myślałem wtedy konkretnie o życiu i śmierci.

Po śmierci mojego ojca w 2024 roku kompozycja naturalnie nabrała jeszcze jednego, znacznie bardziej tragicznego wymiaru. Nagle idea przejścia z jednego stanu istnienia do drugiego przestała być tylko metaforą. Jednocześnie nie czuję, że jego śmierć zmieniła pierwotne znaczenie tego utworu. Raczej odsłoniła jego kolejną warstwę, której wcześniej nie byłem świadomy.

W tym sensie rzeczywiście można chyba nauczyć się własnej kompozycji na nowo. Nuty się nie zmieniają, ale zmieniamy się my, więc zupełnie inaczej możemy słyszeć te same dźwięki. Mogę dziś zagrać ten utwór i przeżywać emocje, których po prostu nie było we mnie, kiedy go pisałem. I chyba właśnie to jest jedną z pięknych rzeczy w muzyce – czasami tworzymy coś, zanim sami do końca zrozumiemy, co to dla nas znaczy.

Maciek Pysz: Nie, nie umieściłem tych dwóch utworów celowo w środku albumu. Układając płytę, nie myślałem też specjalnie o dwóch połowach. Bardziej interesowało mnie to, jak poszczególne utwory przechodzą jeden w drugi i jak rozwija się emocjonalnie całość.

Dopiero później zauważyłem, że The Bridge (Intro) i Le Pont De Passage znalazły się niemal dokładnie w środku. Zabawne jest to, że z perspektywy czasu ma to oczywiście sens – most znajdujący się w połowie drogi jest bardzo naturalnym obrazem – ale nie było to coś, co świadomie zaplanowałem.

Być może niektóre rzeczy dzieją się właśnie podświadomie. Koncepcja albumu była obecna w mojej głowie, ale nie chciałem, żeby każda decyzja czy każda kompozycja musiała jej bezpośrednio służyć. To byłoby zresztą sprzeczne z moim sposobem tworzenia muzyki.

Nie uważam więc, że słuchacz musi dzielić album na „przed mostem” i „po moście”. Jeżeli ktoś rzeczywiście poczuje w tym miejscu zmianę, to oczywiście świetnie, ale wolę zostawić to otwarte. Dla mnie to jedna podróż, a nie dwie osobne części.

Maciek Pysz: Nie sądzę, żeby był taki moment, w którym koncept dostał rzeczywiście „prawo weta”. Miałem kilka kompozycji, które zostały na komputerze, ponieważ nie zdążyłem ich do końca przygotować przed wejściem do studia. Miałem już wystarczająco dużo materiału i nie chciałem też przychodzić do muzyków z nadmiarem zupełnie nowej muzyki, więc te utwory po prostu zostały na później.

Nie było natomiast sytuacji, że coś nagraliśmy, a potem odrzuciłem to, ponieważ nie pasowało do koncepcji. Jedynym utworem nagranym w tym okresie, który ostatecznie nie znalazł się na albumie, była moja solowa wersja Julia Beatlesów. Postanowiłem ją później wydać osobno jako singiel.

Koncepcja „Pont De Vie” narodziła się dla mnie właśnie z muzyki, ale oczywiście również z wydarzeń, które towarzyszyły okresowi pisania i nagrywania. Był koniec ważnej relacji, a później śmierć mojego ojca. Wszystko to musiało w jakiś sposób wpłynąć na muzykę, ale raczej podświadomie niż świadomie. Nie myślałem: „wydarzyło się to, więc teraz napiszę taki utwór”.

Raczej muzyka powstawała, a dopiero później zacząłem dostrzegać związki pomiędzy poszczególnymi kompozycjami a tym, co działo się w moim życiu. Nie koncept stworzył muzykę. To muzyka stworzyła koncept, a wydarzenia z mojego życia nadały mu później dodatkowe znaczenie.

Bez perkusji muzyka zaczyna oddychać inaczej

Maciek Pysz: Przez lata odkryłem, że w przypadku takiej muzyki bardzo trudno znaleźć perkusistę, który potrafi być wystarczająco wrażliwy, żeby grać swoją rolę naprawdę w tle. Nie chodzi o to, że nie lubię perkusji – bardzo ją lubię – ale w tego rodzaju muzyce musi ona potrafić wspierać całość, nie przejmując nad nią kontroli.

Z czasem zacząłem też coraz bardziej lubić muzykę bez perkusji. Za każdym razem, kiedy grałem koncert bez perkusisty, podobała mi się ta przestrzeń i sposób, w jaki muzyka mogła oddychać. Kiedy później wracałem do grania z perkusją, czasami miałem wrażenie, że wszystko staje się głośniejsze i że sama obecność perkusji powoduje, że wszyscy zaczynają grać trochę inaczej.

Dlatego tym razem naprawdę chciałem zrobić album bez perkusji. Zresztą nie był to dla mnie zupełnie nowy teren. W 2017 roku prowadziłem już kwartet bez perkusji, z wiolonczelą, fortepianem i kontrabasem, w którym grali między innymi Yuri i ja na gitarze, i ten skład działał bardzo dobrze.

W tym trio Yuri jest niezwykle ważny pod względem rytmicznym. Ma świetne poczucie pulsu i mam wrażenie, że to on trzyma całą konstrukcję rytmiczną, a Daniele i ja możemy się nad nią niemal unosić. To zupełnie inny sposób grania bez perkusji. Jest w tym więcej przestrzeni i oddechu, a muzyka staje się dla mnie bliższa muzyce kameralnej czy filmowej.

Nie oznacza to oczywiście, że rezygnuję z perkusji. Na pewno jeszcze nagram album z perkusją, być może nawet z większą ilością perkusjonaliów. Ale zdecydowanie chcę też dalej robić projekty bez perkusji. To po prostu dwa różne światy.

Maciek Pysz: Chciałem mieć na albumie trochę różnorodności brzmieniowej. Dla mnie gitara klasyczna i akustyczna ze stalowymi strunami to niemal dwie różne palety kolorów. Podchodzi się do nich inaczej, inaczej się na nich gra i tworzą zupełnie inną atmosferę.

Co ciekawe, przed wejściem do studia wcale nie wiedziałem, której gitary użyję do którego utworu. Miałem ze sobą oba instrumenty i chciałem zobaczyć, co się wydarzy. To było bardzo instynktowne. Kiedy zaczęliśmy grać, po prostu poczułem, że gitara akustyczna jest właściwym kolorem dla It Should Have Happened i Woke Up & Sang.

Nie potrafię tego nawet do końca wyjaśnić technicznie. Te instrumenty po prostu pasowały mi do tych dwóch kompozycji. W takich sytuacjach staram się ufać instynktowi. Czasami można później analizować, dlaczego coś działa, ale czasami po prostu się to słyszy i wiadomo, że właśnie tego potrzebuje muzyka.

Maciek Pysz: Od dawna szukałem gitary klasycznej czy flamenco, która spełniałaby wszystkie moje potrzeby: miała odpowiednie brzmienie, dobry system nagłośnienia i mikrofon, była wygodna i dobrze sprawdzała się zarówno na scenie, jak i w studiu. Po dość długich poszukiwaniach trafiłem na Felipe Conde i od razu się w niej zakochałem. Wydała mi się niesamowicie brzmiącym instrumentem i zdecydowanie stała się moją ulubioną gitarą.

Jest jednak w tej gitarze coś ciekawego. Godin jest pod wieloma względami łatwiejszy i bardziej komfortowy. Biorę go do ręki i od razu jest mi wygodnie. Felipe Conde jest zupełnie inna. Trzeba na niej naprawdę grać, trochę ją sobie „oswoić”. Wiesz, jest trochę jak zwierzę – nie zawsze od razu daje ci wszystko, czego od niej chcesz, i wymaga od muzyka pewnego poziomu kontroli i umiejętności.

Ale kiedy już się z nią dogadasz, można z niej wydobyć znacznie więcej brzmienia, kolorów i dynamiki. Bardzo bezpośrednio reaguje na sposób, w jaki dotykasz strun. Właśnie to jest w niej fascynujące. Mam wrażenie, że pomiędzy mną a instrumentem odbywa się wtedy prawdziwa rozmowa.

„Pont De Vie” było też pierwszym albumem, który nagrywałem po zakupie Felipe Conde, więc do tego czasu naturalnie stała się moim głównym instrumentem. Nie musiałem nawet podejmować specjalnej decyzji, żeby użyć jej na płycie, bo po prostu stała się częścią mojego sposobu pisania i grania.

Piękno nie jest dla mnie problemem

Maciek Pysz: Nie martwię się tym, że moja muzyka może być zbyt piękna. Wręcz przeciwnie, uważam, że melodia jest jednym z najważniejszych elementów muzyki i mam wrażenie, że w dużej części współczesnego jazzu często się o niej zapomina. Duży nacisk kładzie się na improwizację, technikę i możliwości instrumentalisty, a sama kompozycja i melodia, która powinna być jej centrum, schodzą czasami na dalszy plan.

W efekcie powstają płyty, na których jest bardzo dużo świetnego grania, ale później niekoniecznie pamiętamy same kompozycje ani nie mamy z nimi szczególnej relacji. Wielu wielkich instrumentalistów jazzowych zostało przecież zapamiętanych nie tylko dzięki improwizacji, ale również dzięki kompozycjom, które napisali. To właśnie te melodie zostawały w pamięci i dawały kontekst ich improwizacji.

Dla mnie piękno i melodia są bardzo ważne, wręcz niezbędne. Nie czuję potrzeby bronienia się przed tym, że ktoś mógłby uznać coś za zbyt piękne czy sentymentalne. Jeżeli muzyka powstaje organicznie i naprawdę pochodzi z serca, a rezultatem jest piękna melodia, to mogę się tylko z tego cieszyć. Wolę być autentyczny niż celowo komplikować muzykę tylko po to, żeby uniknąć określenia „sentymentalna”.

Uważam też, że prostota jest często znacznie trudniejsza do osiągnięcia niż złożoność. Heart jest oparty na bardzo prostym czteroakordowym schemacie, a jednak po koncertach to właśnie o ten utwór ludzie pytają mnie bardzo często. To coś dla mnie znaczy.

Muzyka jest przecież również komunikacją z odbiorcą, a nie tylko próbą zaimponowania innym muzykom. Jednym z najprostszych testów melodii jest dla mnie to, czy pamiętam ją po kilku tygodniach albo miesiącach. Jeżeli sama zostaje mi w głowie, bez specjalnego wysiłku, to wiem, że jest w niej coś ważnego. Nigdy nie odrzuciłbym pomysłu tylko dlatego, że jest zbyt piękny czy sentymentalny. Odrzuciłbym go, gdyby nie był wystarczająco mocny, żeby zostać w pamięci.

Maciek Pysz: It Should Have Happened jest jednym z bardziej osobistych utworów na tej płycie. W tym przypadku najpierw wydarzyła się pewna sytuacja, a dopiero później pojawiła się muzyka. Tytuł jest związany z końcem bardzo ważnej i pięknej relacji w moim życiu, również z okresem narzeczeństwa.

Nie chciałbym jednak wchodzić w szczegóły tej historii, bo pewne rzeczy wolę pozostawić prywatne. Ale za tytułem rzeczywiście stoi konkretne doświadczenie i to charakterystyczne poczucie patrzenia wstecz na coś, co było bardzo ważne, i myślenia o tym, co mogło się wydarzyć albo co wydawało się, że powinno się wydarzyć.

Muzyka pozwala czasami powiedzieć coś o pewnym doświadczeniu bez konieczności dokładnego opowiadania tego doświadczenia. Ta kompozycja stała się dla mnie sposobem wyrażenia czegoś, co trudno było ubrać w słowa.

Maciek Pysz: Woke Up & Sang ma w rzeczywistości dość długą historię. Pomysł na progresję akordów miałem w głowie już długo przed napisaniem utworu na ten album. Często wracam do starych pomysłów, które gdzieś zapisałem albo które zostały mi w pamięci, i sprawdzam, czy nadal jest w nich coś interesującego. Czasami jakiś pomysł czeka kilka lat, zanim znajdzie swoje właściwe miejsce.

W tym przypadku zawsze podobała mi się ta progresja, ale nigdy nie znalazłem do niej melodii. Kiedy zdecydowałem, że chciałbym nagrać ją na „Pont De Vie”, melodia rzeczywiście pojawiła się poprzez śpiewanie. Najpierw usłyszałem ją w głowie, śpiewając ją niejako nad tymi akordami, a później przeniosłem ją na gitarę. Można więc powiedzieć, że zanim stała się melodią gitarową, była melodią wokalną.

Nie obudziłem się dosłownie pewnego ranka i nie zacząłem jej śpiewać, więc tytułu nie należy traktować całkowicie dosłownie. Ale rzeczywiście było w tym coś podobnego do przebudzenia – po długim czasie posiadania samej progresji nagle melodia po prostu się pojawiła.

I tak, śpiewałem ją sam, chociaż na szczęście nikt inny nie musiał tego słuchać! Moje możliwości wokalne są zdecydowanie na innym poziomie niż moje granie na gitarze, więc myślę, że gitara była zdecydowanie właściwym miejscem dla ostatecznej wersji. (śmiech)

Cudze utwory we własnej historii

Maciek Pysz: Myślę, że obie kompozycje trafiły na album z trochę innych powodów, choć w obu przypadkach punktem wyjścia była melodia.

La Chanson d’Hélène po raz pierwszy usłyszałem w wersji duńskiego kontrabasisty Larsa Danielssona na jego albumie „Trio”. Melodia bardzo mocno mnie poruszyła. Brzmiała dziwnie znajomo, niemal tak, jakbym znał ją przez większość życia, choć w rzeczywistości słyszałem ją po raz pierwszy.

Zacząłem później słuchać różnych wersji, oczywiście również oryginału, i przez pewien czas włączyłem ten utwór do swojego repertuaru koncertowego. Chciałem z nim trochę pożyć, sprawdzić go na koncertach i znaleźć aranżację, która będzie dla mnie odpowiednia. Było to mniej więcej sześć–osiem miesięcy przed wejściem do studia.

Przygotowując „Pont De Vie”, pomyślałem, że dobrze byłoby mieć na płycie również coś napisanego przez kogoś innego, żeby trochę przełamać album złożony głównie z moich kompozycji. Czułem też, że ten utwór bardzo naturalnie pasuje do jego emocjonalnego świata.

Co ciekawe, najpierw zakochałem się w samej piosence, a dopiero później dowiedziałem się, że pochodzi z filmu „Les Choses de la Vie”. Kiedy poznałem film i jego głębszy kontekst, wszystko zaczęło się ze sobą łączyć w niemal niesamowity sposób. Jakby ten utwór czekał, żeby stać się częścią tej płyty. Ale ostatecznie to melodia i harmonia sprawiły, że chciałem go nagrać. Język harmoniczny jest zresztą bardzo bliski temu, jak sam naturalnie komponuję.

Beija Flor ma trochę inną historię. Po raz pierwszy usłyszałem ten utwór na płycie Jima Halla i od razu bardzo mi się spodobał. Później usłyszałem wersję Richard Galliano Trio, która była jeszcze bliższa mojemu własnemu sposobowi grania i myślenia o muzyce.

Od zawsze czuję bardzo silną więź z muzyką brazylijską i często jest ona częścią mojego repertuaru koncertowego, choć na wcześniejszych albumach nigdy nie nagrałem brazylijskiej kompozycji. Pomyślałem więc, że dobrze byłoby wprowadzić tę część mojej muzycznej osobowości na płytę. Nie chciałem jednak sięgać po najbardziej oczywisty wybór, na przykład po jeden ze standardów Jobima. Beija Flor ma bardzo wyraźnie brazylijski charakter, ale jednocześnie jest na tyle otwarty, że można go interpretować na wiele sposobów.

Ważne było dla mnie, żeby oba te utwory nie sprawiały wrażenia czegoś doklejonego do albumu. Chciałem, żeby stały się częścią tego samego języka muzycznego i tej samej narracji.

Maciek Pysz: Właśnie to jest w przypadku La Chanson d’Hélène najbardziej interesujące – związek z filmem odkryłem dopiero później. Najpierw poznałem utwór dzięki Larsowi Danielssonowi i zakochałem się w samej melodii, nie wiedząc nawet, skąd pochodzi. Po prostu zareagowałem na muzykę.

Dopiero później dowiedziałem się, że pochodzi z „Les Choses de la Vie”, i kiedy poznałem film oraz jego tematykę – pamięć, relacje, wybory i życie oglądane z perspektywy pewnego momentu granicznego – bardzo mocno uderzyło mnie to, jak naturalnie wszystko zaczęło się łączyć z tym, czym stało się dla mnie „Pont De Vie”.

Nie mogę więc powiedzieć, że film był powodem wyboru tego utworu, bo tak nie było. Muzyka przyszła pierwsza. Ale może właśnie dlatego to połączenie jest jeszcze ciekawsze. Czasami reagujemy na coś intuicyjnie, zanim zrozumiemy, dlaczego dana rzecz tak bardzo do nas przemawia.

Kiedy już poznałem historię filmu, nie potrafiłem całkowicie oddzielić utworu od tego kontekstu. Nagle dostał kolejną warstwę znaczeniową i zaczął pasować do albumu niemal w sposób, którego nie dało się wcześniej zaplanować.

Myślę, że to jest zresztą dość bliskie mojemu sposobowi myślenia o muzyce. Nie zawsze wiem w momencie pisania, dlaczego coś wydaje mi się ważne. Czasami znaczenie przychodzi dopiero później.

Oddać ostatnie słowo komuś innemu

Maciek Pysz: Cjavali’ od początku nie było planowane jako ostatni utwór. Układając album, słuchałem różnych kolejności i w pewnym momencie po prostu poczułem, że właśnie ten utwór powinien zostać na końcu. Nie była to więc świadoma decyzja w rodzaju „to ma zamykać album”, tylko raczej intuicyjne poczucie, że po wszystkim, co wydarzyło się wcześniej, tutaj jest właściwe miejsce na zakończenie.

To również krótszy utwór i ma trochę inny charakter niż reszta albumu, dlatego zacząłem myśleć o nim niemal jak o epilogu. Nie próbuje podsumować ani rozwiązać wszystkiego, co wydarzyło się wcześniej. Po prostu daje na koniec trochę inną perspektywę.

Podoba mi się również to, że jest to kompozycja Yuriego. Mimo że album jest podpisany moim nazwiskiem i wyrasta z bardzo osobistych doświadczeń, został stworzony razem z Yuriem i Daniele. Oni nie są tylko muzykami towarzyszącymi. Dla mnie ich osobowości i ich głosy są bardzo ważną częścią tego albumu.

Więc może rzeczywiście dobrze się stało, że ostatnie słowo należy do Yuriego. Nie planowałem tego jako żadnego symbolicznego gestu, ale podoba mi się, że album nie kończy się próbą wyjaśnienia przeze mnie własnej historii. Kończy się muzyką kogoś innego. I, podobnie jak wiele innych decyzji na tej płycie, ostatecznie była to kwestia intuicji.

Maciek Pysz: Lubię doświadczać różnych sytuacji, zarówno w życiu, jak i w muzyce, i chciałbym nagrywać różne rodzaje albumów. Od dawna chciałem zrobić solową płytę gitarową i „A View” dało mi taką możliwość. Z kolei zawsze chciałem też zrobić album bez perkusji, w trio z kontrabasem i bandoneonem, i tym albumem jest właśnie „Pont De Vie”.

Nie widzę w tych podejściach żadnej sprzeczności. Bardzo możliwe, że w przyszłości zrobię jeszcze jedną solową płytę gitarową, być może nawet następną, a później album z kwartetem i perkusją. Każda z tych sytuacji daje zupełnie inne możliwości.

Oczywiście, kiedy jesteś sam, jest znacznie więcej przestrzeni, którą musisz wypełnić własnym graniem. Kiedy natomiast pracujesz z tak świetnymi muzykami jak Daniele i Yuri, czasami najważniejsze, co możesz zrobić, to po prostu dać im przestrzeń.

Granie solo i granie w zespole to dwie zupełnie różne sytuacje. W grupie możesz pozwolić kompozycjom rozwijać się w inny sposób. Możesz dać im trochę inną perspektywę, pozwalając innym muzykom wyrazić je po swojemu, zamiast zamykać ich w bardzo sztywnej, „kwadratowej” formie.

Nie powiedziałbym więc, że „A View” nauczyło mnie konkretnie, czego nie powinienem grać. Raczej przypomniało mi, jak wiele różnych możliwości daje muzyka.

Maciek Pysz: Myślę, że bardzo dobre poznanie się muzyków może sprawić, że muzyka staje się jeszcze bardziej spontaniczna, a nie bardziej przewidywalna. Szczególnie z Daniele, po tylu latach wspólnego grania, istnieje pewien rodzaj komunikacji muzycznej, który nie wymaga wielu słów. Znam jego język muzyczny, a on zna mój, ale to nie oznacza, że dokładnie wiem, co zagra.

Właściwie nie czuję potrzeby, żeby specjalnie prowokować Daniele czy Yuriego. Jedną z rzeczy, które najbardziej cenię we współpracy z muzykami, którym ufam, jest możliwość pozostawienia przestrzeni i pozwolenia im na wniesienie czegoś, czego sam nie mógłbym wcześniej wymyślić.

Oczywiście podczas nagrywania zdarzały się momenty, kiedy mnie zaskakiwali, ale właśnie na to liczę. Gdybym dokładnie wiedział, co każdy z nas zagra, zanim zaczniemy, nie byłoby większego sensu nagrywać z konkretnymi muzykami.

Myślę, że znajomość daje pewien rodzaj wolności. Możesz zaryzykować, bo wiesz, że druga osoba zrozumie kierunek, nawet jeśli nie wytłumaczysz jej go słowami. Więc może nie chodzi o to, żeby celowo zmuszać kogoś do czegoś nieoczekiwanego, tylko o stworzenie wystarczającej przestrzeni, żeby coś nieoczekiwanego mogło wydarzyć się naturalnie.

Artesuono: zaufanie jako czwarty instrument

Maciek Pysz: Mam doświadczenie nagrywania w wielu różnych studiach, ale zawsze mówię, że nagrywanie w Artesuono jest jak jazda najgładszą limuzyną. To po prostu fantastyczne doświadczenie, ponieważ możesz całkowicie skupić się na muzyce, a Stefano zajmuje się całą resztą.

Niestety nie jest tak w każdym studiu. Czasami traci się mnóstwo niepotrzebnej energii na tłumaczenie realizatorowi, czego się potrzebuje, jak powinien brzmieć instrument, gdzie coś ustawić i tak dalej. To odciąga uwagę od muzyki. Ze Stefano nie mam tego problemu. Jest absolutnym mistrzem dźwięku i ma niezwykłe wyczucie tego rodzaju muzyki.

Nagrał też mnóstwo albumów i artystów, którzy są dla mnie inspiracją, więc to też w pewnym sensie nas łączy. Całkowicie ufam mu w kwestii ustawienia mikrofonów, brzmienia instrumentów i całego procesu nagraniowego.

Oczywiście podczas miksu rozmawiamy o drobnych rzeczach, na przykład o poziomach poszczególnych instrumentów, ale zasadniczo wiem, że Stefano rozumie, czego potrzebuję. Jedną z jego wielkich zalet jest to, że dźwięk, który słyszysz w słuchawkach podczas nagrania, jest już bardzo bliski temu, co później słyszysz na gotowym albumie. A kiedy wracasz, żeby odsłuchać nagranie w pomieszczeniu mikserskim, muzyka nagle zaczyna żyć właśnie dzięki temu dźwiękowi.

Dlatego nie czułem potrzeby robienia czegoś innego tylko po to, żeby zrobić coś innego. Zaufanie samo w sobie daje wolność.

Stefano jest dla mnie właściwie czwartym członkiem tego albumu. Całkowicie mu ufam. Zawsze mówię wszystkim, że Artesuono to moje ulubione studio i że Stefano jest moim ulubionym realizatorem. Jestem pewien, że będę tam nagrywał kolejne albumy, dopóki on będzie dalej pracował.

Maciek Pysz: Flow jest jednym z tych utworów, które potrafią zachować swoją osobowość nawet wtedy, kiedy zmienia się ich instrumentacja. Dla mnie bardzo ważny jest początek i leżący pod nim arpeggio wykorzystujący puste struny. Dopóki to pozostaje podstawą utworu, melodia i pozostałe elementy mogą być wykonywane na różnych instrumentach, niekoniecznie na dwóch gitarach.

To inny skład, ale dusza utworu pozostaje taka sama. To nadal jest ten sam utwór.

Z Yuriem i Daniele kolory oczywiście się zmieniają. Kontrabas daje więcej głębi i ciężaru, a bandoneon więcej otwartości i przestrzeni. Ale nie powiedziałbym, że odkryłem dzięki temu jakąś zupełnie nową stronę Flow. Raczej potwierdziło się dla mnie, że jeśli utwór ma wystarczająco silną osobowość, może funkcjonować w bardzo różnych konfiguracjach i nie stracić swojej tożsamości.

Niedawno miałem zresztą bardzo praktyczne potwierdzenie. W ciągu jednego tygodnia grałem Flow na koncertach w obu konfiguracjach i w obu działał bardzo dobrze. Jeden z moich przyjaciół kiedyś nawet zagrał charakterystyczne arpeggio na fortepianie i w jakiś sposób nadal było to po prostu Flow.

Może to jest właśnie jeden z testów dobrej kompozycji: jeżeli możesz zmieniać instrumenty i kolory wokół niej, a mimo to nadal rozpoznajesz jej duszę.

Muzyka, która widzi obrazy

Maciek Pysz: Właściwie bardzo lubię określenie „cinematic”. Od zawsze chciałem komponować muzykę do filmu, więc zanim jeszcze miałem okazję zrobić to dla konkretnego filmu, lubiłem wyobrażać sobie, że już to robię. Kiedy komponuję, często mam w głowie obrazy, sceny i krajobrazy. Zwykle istnieje jakiś wizualny albo narracyjny kontekst, nawet jeśli nie ma do niego rzeczywistego filmu.

Jednocześnie niekoniecznie wyobrażam sobie jedną konkretną historię, którą słuchacz powinien śledzić. Lubię też tworzyć pewną przestrzeń czy atmosferę, która może pasować do różnych scen, zależnie od tego, jak ktoś odbiera muzykę. W tym sensie muzyka może tworzyć własne kino w wyobraźni słuchacza.

Rzeczywiście często wyobrażam sobie historie i mam poczucie, że za każdą kompozycją stoi jakiś kontekst, nawet jeśli nigdy go nie opowiadam. Dlatego określenie „cinematic” jest mi bardzo bliskie. Nie uważam, że to tylko wygodny skrót dla muzyki przestrzennej i melodyjnej. Dla mnie naprawdę opisuje sposób, w jaki myślę o muzyce.

W pewnym sensie, kiedy komponuję własną muzykę, już wyobrażam sobie film, który mógłby wokół niej powstać.

Maciek Pysz: Oczywiście uważam, że trzeba nauczyć się podstaw muzyki. Książki, materiały edukacyjne i nauczyciele mogą dać bardzo ważny fundament: harmonię, technikę, teorię, repertuar. W pewnym momencie trzeba jednak wyjść z tą wiedzą poza salę lekcyjną i zacząć grać z innymi muzykami oraz słuchać innych ludzi.

Jest mnóstwo rzeczy, których po prostu nie można nauczyć się z książki. Uczysz się ich podczas koncertów, nagrań, prób i pracy z innymi muzykami. Z własnego doświadczenia powiedziałbym, że jedną z najlepszych lekcji muzyki jest granie koncertów z innymi muzykami. Nie da się odtworzyć tego, ile informacji i doświadczenia człowiek zdobywa w takich sytuacjach.

Myślę, że nauka muzyki jest podróżą. Zaczynamy od pewnych podstawowych informacji, a później stopniowo odkrywamy, jak wiele jeszcze jest do nauczenia. Im więcej się uczymy, tym bardziej zdajemy sobie sprawę, jak wiele jeszcze nie wiemy. To jest dla mnie jedna z pięknych rzeczy w byciu muzykiem – nigdy nie mamy poczucia, że naprawdę dotarliśmy do końca.

Dlatego oczywiście potrzebny jest fundament i nauczyciel może bardzo dużo dać. Ale moim zdaniem wiele najważniejszych rzeczy poznaje się ostatecznie poprzez doświadczenie. Można coś wyjaśnić uczniowi, ale później musi on sam zagrać, popełnić błędy, posłuchać, wejść w relację z innymi muzykami i odkryć, co to wszystko naprawdę dla niego znaczy.

Być może dlatego sam nadal czuję, że się uczę. Po tylu latach wciąż nie mam poczucia, że dotarłem do jakiegoś ostatecznego miejsca. Wręcz przeciwnie – im więcej się uczę, tym większa wydaje mi się dalsza droga.

Sycylia, która może kiedyś zabrzmieć

Maciek Pysz: Właściwie odpowiadam na te pytania właśnie z Sycylii i jest to już moja trzecia wizyta tutaj. Absolutnie uwielbiam tę wyspę i mam poczucie, że będę wracał tu jeszcze wiele razy. Więc zdecydowanie potrafię sobie wyobrazić, że Sycylia stanie się w przyszłości ważną częścią mojego życia, a z czasem również mojej muzyki.

Do tej pory miejscem, które chyba najmocniej mnie inspirowało, była południowa Francja, szczególnie okolice Nicei, gdzie również mieszkałem przez pewien czas. Oczywiście bardzo ważny jest dla mnie także Paryż. W ogóle Włochy od dawna są dla mnie źródłem inspiracji. Mieszkałem też kiedyś w Mediolanie i byłem w wielu częściach tego kraju, także dwa razy na Sardynii, którą również uwielbiam.

Ale w Sycylii jest coś innego. W jakiś sposób weszła mi do serca. Jest tu coś w krajobrazie, świetle, tempie życia i atmosferze, co bardzo mocno do mnie przemawia.

Nie wiem jeszcze, czy kiedyś przełoży się to na konkretną kompozycję, współpracę z lokalnymi muzykami czy po prostu pozostanie gdzieś w mojej muzycznej wyobraźni. Czasami miejsce musi trochę w nas pobyć, zanim zrozumiemy, co właściwie nam dało.

Nie wiem, czy kiedykolwiek zamieszkam na Sycylii na stałe, ale wiem, że będę tu regularnie wracał. A znając siebie, wcale bym się nie zdziwił, gdyby w pewnym momencie Sycylia zaczęła pojawiać się w mojej muzyce.

Płyty, których już nie słucha się samotnie

Maciek Pysz: Oczywiście mam szczególną więź z wieloma albumami i muzykami, których poznałem dzięki ojcu. Ale myślę, że najbardziej zmieniło się to, że bardzo często, słuchając muzyki, łapię się na myśli: „jemu by się to spodobało” albo „fajnie byłoby posłuchać tego razem”.

Wcześniej słuchanie muzyki było czymś, co dzieliliśmy. Dzisiaj te momenty stały się wspomnieniami, które bardzo sobie cenię. Często siadaliśmy razem, piliśmy wino i słuchaliśmy muzyki na jego bardzo dobrym sprzęcie. Miał ogromną ciekawość muzyki i nigdy nie był specjalnie przywiązany do jednego gatunku. Mogliśmy słuchać muzyki filmowej, potem Milesa Davisa, później Metalliki czy Rage Against the Machine, Prince’a, Pata Metheny’ego, Jeffa Becka, Deep Purple i wielu innych rzeczy.

Myślę, że ta otwartość również bardzo mnie ukształtowała.

Jednym z artystów, których mi przedstawił i którzy zostali ze mną na całe życie, jest Pat Metheny Group. „Still Life (Talking)” to album, którego nadal bardzo często słucham. Właściwie jest to chyba moja ulubiona muzyka do słuchania w samolocie. Często słuchaliśmy też razem „Letter from Home”. Takich płyt jest jednak znacznie więcej.

W domu nadal mamy jego kolekcję ponad tysiąca płyt CD. Kiedy odwiedzam mamę, czasami idę do jego dawnego gabinetu, gdzie wszystkie te płyty wciąż stoją. Wybieram kilka, nalewam sobie kieliszek wina i zaczynam słuchać. I w takich momentach mam czasami niemal fizyczne poczucie, że on słucha razem ze mną.

Myślę o nim codziennie i cały czas czuję jego obecność – również w mojej muzyce i podczas grania koncertów. Nie zawsze mówię o jego śmierci czy wpływie na mnie ze sceny, bo nie chcę, żeby każdy koncert stawał się dla publiczności zbyt ciężkim doświadczeniem. Ale on zawsze gdzieś jest w mojej głowie, kiedy gram.

Być może jego nieobecność sprawiła więc, że jeszcze bardziej uświadomiłem sobie, że słuchanie muzyki jest również dzieleniem pewnego doświadczenia z drugim człowiekiem. Nagranie może być dokładnie takie samo jak wcześniej, ale nagle ma dodatkową warstwę, ponieważ kojarzy się z osobą, z którą kiedyś go słuchałeś.

I może właśnie dlatego te stare albumy są dla mnie nadal tak ważne. Nie przypominają mi tylko muzyki. Przypominają mi słuchanie jej razem z nim.

Więcej o wcześniejszych nagraniach gitarzysty można przeczytać również w archiwum Laboratorium Muzycznych Fuzji, między innymi w recenzji albumu „London Stories” Maćka Pysza i Gianluki Corony.