Nowy puls, znajomy obieg
W Window to Your World fortepian Nicka Smarta podaje kilka jasnych, oszczędnych dźwięków, które mogłyby stać się początkiem kolejnej spokojnie rozwijanej repetycji. Rob Turner natychmiast zmienia ich funkcję. Nie ogranicza się do podtrzymania pulsu, lecz obudowuje motyw gęstym, sprężystym ruchem. Saksofon Jordana Smarta nie musi już samodzielnie podnosić temperatury kompozycji; może przesuwać akcenty, wydłużać frazy i odpowiadać na to, co dzieje się pod nim.
Ta krótka wymiana mówi o „Circadii” więcej niż opowieść o nowej wytwórni i zmianie składu. Mammal Hands nie wymyślili siebie od nowa. Zmienili rozkład odpowiedzialności wewnątrz dobrze znanego języka. Repetycje nadal prowadzą kompozycje, melodie pozostają komunikatywne, a narastające kulminacje dają się przewidzieć. Inaczej pracuje jednak przestrzeń pomiędzy kolejnymi powtórzeniami. Turner sprawia, że nie są one wyłącznie etapami rozwoju melodii. Stają się osobnymi zdarzeniami rytmicznymi.
Zmiana bez zerwania ciągłości
„Circadia” jest szóstym albumem tria, pierwszym wydanym przez ACT i pierwszym nagranym z Turnerem po odejściu Jesse’ego Barretta. Pięć wcześniejszych płyt dla Gondwana Records ustaliło charakterystyczny model Mammal Hands: brak tradycyjnego basisty, mocne oparcie na motywach fortepianu, śpiewna fraza saksofonu i perkusja wiążąca minimalistyczną dyscyplinę z energią post-rocka oraz elektroniki. Zmiana muzyka w takim składzie nie jest kosmetyką. Jedna osoba przejmuje niemal cały ciężar regulowania tempa, dynamiki i gęstości.
Turner, znany z GoGo Penguin, nie próbuje zastąpić Barretta podobnym zestawem gestów. Jego gra jest twardsza, bardziej zwarta i częściej odwołuje się do logiki breakbeatu. Czytelnicy pamiętający album GoGo Penguin „v2.0” rozpoznają tę zdolność do sugerowania elektronicznego montażu przy użyciu akustycznego zestawu. Różnica polega na tym, że u Mammal Hands perkusista nie jest otoczony partiami kontrabasu. Łączy się więc przede wszystkim z lewą ręką Nicka Smarta oraz dyskretnym basem syntezatorowym.
Najwyraźniej słychać to w Alia’s Abandon. Fortepian ustanawia powtarzalny punkt odniesienia, saksofon skraca dystans między kolejnymi frazami, a perkusja stopniowo przestaje pełnić funkcję podpory. Zaczyna naciskać na motyw z różnych stron. Gdy fortepian wychodzi na pierwszy plan, nie brzmi jak solista, który dostał wyznaczone miejsce, lecz jak uczestnik zespołowej reakcji. Turner podniósł intensywność, więc Smart odpowiada zwiększoną masą dźwięku. Muzyka rozwija się przez zależność, nie przez zmianę dekoracji.
Tak rozumiana odnowa pasuje do przejścia zespołu do ACT, wytwórni silnie kojarzonej z Esbjörn Svensson Trio. Sam Turner wskazuje E.S.T. jako ważny punkt odniesienia, lecz podobieństwa nie należy sprowadzać do składu ani do nośnych fortepianowych figur. Łączy ich przekonanie, że rytm może organizować dramaturgię równie skutecznie jak harmonia. W archiwum Laboratorium tę tradycję przypomina tekst o „Symphony” E.S.T.. Mammal Hands podchodzą do niej bardziej ascetycznie: rzadziej rozszczelniają formę, częściej zagęszczają ustalony obieg.
Trzech muzyków, kilka funkcji naraz
Najciekawsza cecha „Circadii” wynika z pozornego ograniczenia. Trio nie ma basisty, ale nie pozostawia niskiego rejestru pustego. Nick Smart raz prowadzi melodię, innym razem wbija krótkie figury rytmiczne albo wzmacnia dół syntezatorem. Jordan Smart również nie traktuje saksofonu wyłącznie jako głosu unoszącego się nad sekcją. Jego artykulacja potrafi rozbić regularność motywu, szczególnie gdy frazy stają się krótsze, szorstkie i mocniej akcentowane.
W Paper Boats instrumenty przez dłuższy czas nie rywalizują o pierwszy plan. Fortepian i saksofon krążą wokół motywów o podobnym ciężarze, a Turner pozwala im przesuwać się względem pulsu. Rezultatem nie jest improwizacyjna otwartość w jazzowym, solistycznym rozumieniu. Swoboda działa wewnątrz precyzyjnie ustalonej konstrukcji. Muzycy zmieniają barwę, nacisk i długość wypowiedzi, lecz nie porzucają wspólnej mapy.
To zarazem siła i granica albumu. Mammal Hands tworzą muzykę bardzo czytelną, mimo że jej powierzchnia pozostaje ruchliwa. Łatwo usłyszeć, gdzie zaczyna się narastanie, kiedy saksofon przejmuje melodię i do jakiego rodzaju kulminacji zmierza aranżacja. Zespół nie myli komunikatywności z banałem, ale chwilami zbyt mocno ufa sprawdzonemu mechanizmowi. Kolejny motyw fortepianu, kolejne wejście saksofonu i kolejne rytmiczne zagęszczenie mogą wywołać podziw dla dyscypliny bez równie silnego poczucia odkrycia.
Także podczas wcześniejszych koncertów, w tym opisanego przez nas występu Mammal Hands w relacji z JazzX w Timișoarze, siła tria wynikała z organicznego splatania jazzu z elektroniką. „Circadia” nie odrzuca tej metody. Turner zwiększa jej napięcie i poprawia przyczepność rytmu, lecz nie burzy fundamentów.
Cisza nie przerywa cyklu
Fallow Tide pojawia się w połowie albumu i na chwilę rozluźnia zależność między repetycją a rozpędem. Dźwięki fortepianu mają więcej czasu na wybrzmienie, w tle pojawiają się nagrania natury, a rytm zostaje zredukowany do sugestii. Ten krótki fragment nie działa jak osobna ambientowa miniatura wklejona dla kontrastu. Pozwala usłyszeć cechę obecną także w bardziej dynamicznych kompozycjach: Mammal Hands potrzebują wolnej przestrzeni, aby powtarzany motyw nie zamienił się w zamknięty mechanizm.
Podobną rolę pełnią spokojniejsze partie A Thread in the Dark i Forgotten Friend. Saksofon Jordana Smarta zachowuje melodyjność, ale nie spieszy się z domykaniem fraz. Fortepian odpowiada pojedynczymi dźwiękami albo krótkimi figurami, zamiast natychmiast budować kolejne crescendo. Turner potrafi w takich chwilach wycofać ciężar i pozostawić jedynie kierunek ruchu. Dzięki temu mocniejsze wejścia nie są zmianą głośności dokonaną suwakiem. Wyrastają z wcześniejszej proporcji między obecnością a brakiem.
Four Flowers odsłania bardziej sentymentalną stronę zespołu. Melodia znajduje się blisko granicy, za którą łatwo byłoby popaść w dekoracyjną melancholię. Broni ją wykonanie. Saksofon nie utrzymuje przez cały czas jednego emocjonalnego tonu, a perkusja nie pozwala fortepianowej figurze wygodnie osiąść. Fraza zmienia nacisk, miejscami szorstnieje, po czym znów odzyskuje lekkość. Zamiast ilustrować wzruszenie, trio pokazuje, jak ono powstaje i jak szybko może zostać zakłócone.
Produkcja Bena Cappa dobrze służy tym relacjom. Fortepian jest klarowny, ale nie sterylny; słychać mechanikę ataku i przestrzeń wokół krótszych dźwięków. Perkusja ma fizyczny ciężar bez dominowania całego pasma. Saksofon może pozostać miękki, a w Submerge przejść w bardziej chropowatą, przeciążoną fakturę. Miks nie tworzy sztucznej demokracji, w której każdy instrument znajduje się stale na tej samej wysokości. Pierwszy plan zmienia właściciela zależnie od dramaturgii.
Odnowienie mechanizmu
Submerge jest najlepszym sprawdzianem nowego układu sił. Fortepian ustanawia regularny ruch, Turner nadaje mu niemal nieustępliwy ciężar, a saksofon wprowadza dźwięki coraz mniej zainteresowane elegancją. Zespół długo utrzymuje napięcie, zanim pozwoli instrumentom osiągnąć wspólną kulminację. Finał nie jest efektowny dlatego, że grają głośniej. Każdy z muzyków wcześniej przyjął inną funkcję, więc ich spotkanie ma wyczuwalną konsekwencję.
„Circadia” najwięcej wygrywa właśnie wtedy, gdy repetycja przestaje być synonimem porządku. W Alia’s Abandon i Submerge powtarzane figury nie uspokajają kompozycji, tylko zwiększają presję. Słabsze momenty pojawiają się tam, gdzie atrakcyjna melodia, równy puls i stopniowe narastanie układają się zbyt gładko. Pastoralna wrażliwość Mammal Hands pozostaje szczera, lecz czasem chroni muzykę przed ryzykiem, którego nowy perkusista zdaje się domagać.
Nie jest to więc płyta rewolucyjna, mimo wyraźnej zmiany personalnej i wydawniczej. Turner nie usuwa ograniczeń stylu Mammal Hands. Pokazuje, że mogą być używane bardziej elastycznie. Jordan Smart otrzymuje mocniejszego partnera rytmicznego, Nick Smart częściej łączy funkcję harmoniczną z basową, a kompozycje zyskują wyraźniejszą pracę wewnętrznych napięć.
Albumu najlepiej słuchać w całości, ponieważ jego dramaturgia opiera się na naprzemiennym zagęszczaniu i oczyszczaniu przestrzeni. Pojedyncze utwory mają czytelne melodie i własne kulminacje, ale dopiero sąsiedztwo Fallow Tide, Four Flowers oraz Submerge ujawnia pełny zakres dynamiki. „Circadia” nie przynosi Mammal Hands nowego języka. Zmienia puls, z jakim wypowiadają znane słowa. Czasem odnowienie zaczyna się właśnie od tego.
Oficjalne informacje o albumie są dostępne na stronie ACT Music, a wydania cyfrowego i fizycznego można posłuchać lub szukać na oficjalnym Bandcampie Mammal Hands.
